Degrees of Islam

Degrees of Islam

 

 

 

Are there degrees of Islam, and what are they?.

Praise be to Allaah.  

Yes, there are three degrees of Islam, which are: Islam, eemaan and ihsaan. Each of them has a meaning and certain pillars or essential parts. 

1 – Islam, which in Arabic means submission. In sharee’ah terminology its meaning varies according to usage, and it may mean one of two things: 

(i)                When the word is used on its own and is not accompanied by the word eemaan (faith, belief), it refers to the religion as a whole, including both major and minor issues of belief, words and deeds, as in the verses where Allaah says (interpretation of the meaning): 

“Truly, the religion with Allaah is Islam”

[Aal ‘Imraan 3:19] 

“and have chosen for you Islam as your religion”

[al-Maa’idah 5:3] 

“And whoever seeks a religion other than Islam, it will never be accepted of him”

[Aal ‘Imraan 3:85] 

hence some of the scholars defined it as meaning: Submitting to Allaah by affirming that He is One (Tawheed) and submitting to Him by obeying Him and disavowing shirk and its people. 

(ii)              When it is used in conjunction with the word eemaan (faith, belief), in which case it refers to outward deeds and words, as in the verses where Allaah says (interpretation of the meaning): 

“The bedouins say: ‘We believe.’ Say: ‘You believe not but you only say, “We have surrendered (in Islam),”for Faith has not yet entered your hearts’…”

[al-Hujuraat 49:14] 

In Saheeh al-Bukhaari (27) and Saheeh Muslim (150) it is narrated from Sa’d ibn Abi Waqqaas that the Messenger of Allaah (peace and blessings of Allaah be upon him) distributed (Zakaah) amongst (a group of) people while Sa’d was sitting there. Sa’d said: But the Messenger of Allaah (peace and blessings of Allaah be upon him) left a man who I thought the best of them all, and did not give him anything. I said, “O Messenger of Allaah, why did you leave out So and so? By Allaah I regard him as a faithful believer.” The Messenger of Allaah (peace and blessings of Allaah be upon him) said: “Or (merely) a Muslim.” I remained quiet for a while, but could not help repeating my question because of what I knew about him. I said, “O Messenger of Allaah, why did you leave out So and so? By Allaah I regard him as a faithful believer.” The Messenger of Allaah (peace and blessings of Allaah be upon him) said: “Or (merely) a Muslim.” I remained quiet for a while, but could not help repeating my question because of what I knew about him. I said, “O Messenger of Allaah, why did you leave out So and so? By Allaah I regard him as a faithful believer.” The Messenger of Allaah (peace and blessings of Allaah be upon him) said: “Or (merely) a Muslim. I give to one person even though another is dearer to me, for fear that he might be thrown on his face in the Fire.” 

With regard to the Prophet’s words “or (merely) a Muslim,” when Sa’d (may Allaah be pleased with him) said to him, “By Allaah I regard him as a faithful believer” mean: You do not know about his faith, all you can see is his Islam in the sense of his outward actions. 

The second degree is eemaan (faith), which in Arabic means belief which is committed to submission. In Islamic terminology its meaning varies according to usage and it may mean one of two things: 

(i)                When the word is used on its own and is not accompanied by the word Islam, it refers to the religion as a whole, as in the verses where Allaah says (interpretation of the meaning): 

“Allaah is the Wali (Protector or Guardian) of those who believe. He brings them out from darkness into light”

[al-Baqarah 2:257] 

“and put your trust in Allaah if you are believers indeed”

[al-Maa’idah 5:23] 

And the Prophet (peace and blessings of Allaah be upon him) said: “No one will enter Paradise except the believers.” Narrated by Muslim, 114. 

Hence the salaf were unanimously agreed that eemaan means “affirming in the heart – which includes actions of the heart – and saying with the tongue and acting with one’s physical faculties. It increases by doing acts of obedience and decreases by committing sin.” 

Hence Allaah limited the word eemaan to those who adhere to His religion in full, inwardly and outwardly, when He said (interpretation of the meaning): 

“The believers are only those who, when Allaah is mentioned, feel a fear in their hearts and when His Verses (this Qur’aan) are recited unto them, they (i.e. the Verses) increase their Faith; and they put their trust in their Lord (Alone);

3. Who perform As-Salaah (Iqaamat‑as‑ Salaah) and spend out of that We have provided them.

4. It is they who are the believers in truth. For them are grades of dignity with their Lord, and forgiveness and a generous provision (Paradise)” [al-Anfaal 8:2-4] 

And Allaah referred to eemaan as including all of that when He said (interpretation of the meaning): 

“but Al-Birr is (the quality of) the one who believes in Allaah, the Last Day, the Angels, the Book, the Prophets and gives his wealth, in spite of love for it, to the kinsfolk, to the orphans, and to Al-Masaakeen (the poor), and to the wayfarer, and to those who ask, and to set slaves free, performs As-Salaah (Iqaamat-as-Salaah), and gives the Zakât, and who fulfil their covenant when they make it, and who are patient in extreme poverty and ailment (disease) and at the time of fighting (during the battles). Such are the people of the truth and they are Al‑Muttaqoon (the pious”

[al-Baqarah 2:177] 

And the Prophet (peace and blessings of Allaah be upon him) referred to eemaan as including all of that in the hadeeth about the delegation of ‘Abd al-Qays which is narrated in Saheeh al-Bukhaari (53) and Saheeh Muslim (17), where he said: “I enjoin you to believe in Allaah alone. Do you know what belief (or faith) in Allaah alone is?” They said: “Allaah and His Messenger know best.” He said: “To bear witness that there is no god but Allaah and that Muhammad is the Messenger of Allaah, to establish regular prayer, to pay zakaah, to fast Ramadaan, and to give one-fifth of the war-booty (the khums).” 

The Prophet (peace and blessings of Allaah be upon him) described fasting the month of Ramadaan out of faith and in the hope of reward as being part of faith; he also said the same concerning spending the night of Laylat al-Qadar in prayer, fulfilling one's trusts, jihad, Hajj, attending funerals, etc. In Saheeh al-Bukhaari (9) and Saheeh Muslim (35) it says: “Faith has seventy-odd branches, the highest of which is saying Laa ilaaha ill-Allaah (there is go god except Allaah) and the least of which is removing a harmful thing from the road.” It would take too long to mention all the verses and ahaadeeth that speak of this topic. 

(ii)              When the word eemaan is used in conjunction with the word Islam. In this case it is understood as referring to inward beliefs as in the hadeeth of Jibreel etc., and as in the hadeeth of the Prophet (peace and blessings of Allaah be upon him) concerning the funeral du’aa’: “O Allaah, whomever among us you cause to live, cause him to live in Islam, and whomever among us you cause to die, cause him to die in faith.” Narrated by al-Tirmidhi, 1-24; he said it is hasan saheeh. It was also classed as saheeh by al-Albaani, as stated in Saheeh Sunan al-Tirmidhi, 1/299. That is because physical actions can only be accomplished during life, but when one is dying all that is left is the words and actions of the heart. 

The point is that when either word, eemaan or Islam, is used alone, there is no difference between them, rather each of them when used alone refers to the entire religion. If there is any difference between them, then the word Islam refers to outward physical actions and the word eemaan refers to inward actions of the heart. This is what is indicated by the hadeeth of Jibreel which was narrated by Muslim in his Saheeh (8) from ‘Umar ibn al-Khattaab who said:  

One day when we were with the Messenger of Allaah (peace and blessings of Allaah be upon him), there appeared before us a man whose clothes were exceedingly white and his hair was exceedingly black, and there were no signs of travel on him. No one among us recognized him. He came and sat down by the Prophet (peace and blessings of Allaah be upon him) and rested his knees against his and placed the palms on his hands on his thighs. He said: “O Muhammad, tell me about Islam.” The Messenger of Allaah (peace and blessings of Allaah be upon him) said: “Islam is to testify that there is none worthy of worship except Allaah and that Muhammad is the Messenger of Allaah, to establish regular prayer, to pay zakaah, to fast Ramadaan and to go on pilgrimage to the House if you are able to.” He said: “You have spoke the truth.” And we were amazed at his asking that and saying that he had spoken the truth. Then he said: “Tell me about eemaan (faith, belief),” He said: “It means believing in Allaah, His angels, His Books, His Messengers, and the Last Day, and believing in al-qadar (the divine will and decree), both good and bad.” He said: “You have spoken the truth.” He said: “Tell me about ihsaan.” He said: “It means worshipping Allaah as if you can see Him, and although you cannot see Him, He can see you.” He said: “Tell me about the Hour.” He said: “The one who is being asked does not know more about it than the one who is asking.” He said: “Then tell me about its signs.” He said: “The slave-girl will give birth to her mistress, and you will see the barefoot, naked, destitute herdsmen competing in constructing lofty buildings.” Then he departed and I stayed for a while. Then he said to me: “O ‘Umar, do you know who the questioner was?” I said: “Allaah and His Messenger know best.” He said: “That was Jibreel, who came to teach you your religion.” 

The third degree is ihsaan, which in Arabic means doing something well, perfectly and sincerely. In Islamic terminology its meanings vary according to usage and it may mean one of two things: 

(i)                When it is used alone and is not mentioned in conjunction with Islam or eemaan, it refers to the religion as a whole, as stated above with regard to the words Islam and eemaan.

(ii)              When it is used in conjunction with either or both of the words Islam and eemaan, the meaning is perfecting one’s outward and inward deeds. The Prophet (peace and blessings of Allaah be upon him) explained it in a manner that no other created being apart from him (peace and blessings of Allaah be upon him) could have explained it, because of the gift of concise speech that Allaah bestowed upon him. He (peace and blessings of Allaah be upon him) said: “It means worshipping Allaah as if you can see Him, and although you cannot see Him, He can see you.” This is the highest degree of Islam. Those who attain this are the foremost in doing good, the ones who will be closest to Allaah in the highest degrees of Paradise.  

The Prophet (peace and blessings of Allaah be upon him) has told us that the degree of ihsaan is of two categories, one of which is higher than the other. 

The first position is the higher of the two: This means worshipping Allaah as if you can see Him. This means that a person acts as if he can see Allaah in his heart, so his heart is filled with light and the matters of the unseen becomes almost like that which is visible (i.e., it becomes very real to him). Whoever worships Allaah with awareness of His nearness and turning to Him and acts as if he is before Allaah and looking at Him is bound to fear Him and venerate Him. 

The second position is that of sincerity and awareness that Allaah is always watching. This means that a person acts with an awareness that Allaah can see him and is close to him. If a person bears this in mind and acts accordingly, then he will be sincere towards Allaah because this awareness will prevent him from paying attention to anyone other than Allaah or doing anything for the sake of anyone else. If a person achieves this position, it will become easy for him to reach the position described above. Hence the Prophet (peace and blessings of Allaah be upon him) said, “and although you cannot see Him, He can see you.” If a person truly understands when worshipping Allaah that He can see him and knows all his deeds, hidden and visible, inward and outward, and that nothing is hidden from Him, then it will be easy for him to move from the lower position to the higher, which is the constant awareness that Allaah is close to His slave and is with him, because it is as if he can see Him. We ask Allaah of His great bounty. 

See Ma’aarij al-Qubool by Shaykh Haafiz al-Hakami, 2/20-33, 326-328; al-Majmoo’ al-Thameen, 1/49, 53.’ Jaami’ al-‘Uloom wa’l-Hukam, 1.106.

Islam Q&A

ALT+SPACEBAR	Display the system menu.
SHIFT+F10	Display the Help viewer shortcut menu.
ALT+TAB	Switch between the Help viewer and other open windows.
ALT+O	Display the Options menu.
ALT+O, and then press T	Hide or show the navigation pane.
CTRL+TAB	Switch to the next tab in the navigation pane.
CTRL+SHIFT+TAB	Switch to the previous tab in the navigation pane.
UP ARROW	Move up one topic in the table of contents, index, or search results list.
DOWN ARROW	Move down one topic in the table of contents, index, or search results list.
PAGE UP	Move up one page in the table of contents, index, or search results list.
PAGE DOWN	Move down one page in the table of contents, index, or search results list.
F6	Switch focus between the navigation pane and the topic pane.
ALT+O, and then press R	Refresh the topic that appears in the topic pane.
UP ARROW or DOWN ARROW	Scroll through a topic.
CTRL+HOME	Move to the beginning of a topic.
CTRL+END	Move to the end of a topic.
CTRL+A	Highlight all text in the topic pane.
ALT+O, and then press P	Print a topic.
ALT+O, and then press B	Move back to the previously viewed topic.
ALT+O, and then press F	Move forward to the next (previously viewed) topic.
ALT+F4	Close the Help viewer.

 

 

ALT+C	Display the Contents tab.
RIGHT ARROW	Open a book.
LEFT ARROW	Close a book.
BACKSPACE	Return to the previous open book.
UP ARROW or DOWN ARROW	Select a topic.
ENTER	Display the selected topic.
ALT+N	Display the Index tab.
UP ARROW or DOWN ARROW	Select a keyword in the list.
ALT+D or ENTER	Display the associated topic.
ALT+S	Display the Search tab.
ALT+L	Start a search.

 

ALT +SPACEBAR AND THAN PRES (N)	MAXIMIZE
ALT +SPACEBAR AND THAN PRES (X)	MINIMIZE

 

CTRL +SHIFT+ESC	TASK MANAGER
WINDOWS KEY+R	RUN
ALT+T+0	FOLDER OPTION
RUN--àCMD-àNET USER /DELETE USER NAME	WE CAN DELETE USER PASWORD
RUNDLL32.EXEUSER32.DLL,LOCK WORKSTATION	BY THIS FORMULLA WE CAN SWITCH TO USER

 

 

 

د افغانستان بنسټيزه کړنلاره

د افغانستان بنسټيزه کړنلاره

 

 

لومړی څپرکی

دولـت

• لومړۍ ماده

افغانستان، خپلواك، واحد، اونه بېلېدونكى اسلامي جمهوري دولت دى.

• دويمه ماده

د افغانستان دين، د اسلام سپېڅلى دين دى. د نورو اديانو پيروان د خپلو ديني مراسمو په ترسره كولو كې، دقانون د حكمونو په حدودو كې آزاد دي.

• درېمه ماده

په افغانستان كې هېڅ قانون نشي نافذيدلى چې د اسلام د سپېڅلي دين او په دې اساسي قانون كې د راغلو ارزښتونو، مخالف وي.

• څلورمه ماده

په افغانستان كې ملي حاكميت په ملت پورې اړه لري چې يې په مستقيم ډول خپله يايې د خپلو استازو له لارې عملي كوي. د افغان ملت له هغو ټولو افرادو څخه چې د افغانستان تابعيت ولري، عبارت دى د افغان كلمه د افغان ملـت پر هر فرد اطلاق كېږي. د ملت هيچ يو فرد له افغاني تابعيت څخه نه محرومېږي. په تابعيت او پناه وركولو پورې اړوندې چارې د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• پنځمه ماده

ددې اساسي قانون او نورو قوانينو د حكمونو تطبيق، له استقلال، ملي واكمنۍ او ځمكنۍ بشپړتيا څخه دفاع د هېواد د امنيت او د دفاعي قابليت تاْمين، د دولت له اساسي وظيفو څخه دي.

• شپږمه ماده

دولت د ټولنيز عدالت، د انساني كرامت په ساتلو، د بشرى حقوقو په ملاتړ، د اولسواكۍ په تحقق، د ملي وحدت په تامين، د ټولو قومونو او قبايلو ترمنځ په برابرۍ او د هېواد په ټولو برخو كې د متوازنې پراختيا پر بنسټ د يوې هوسا، او پرمختللې ټولنې په جوړولو مكلف دى.

• اوومه ماده

دولت د ملګروملتو د منشور، دبين الدول د معاهدو د نړېوالو ميثاقونو چې افغانستان دهغو سره تړاو لري، او د بشري حقوقو د نړيوالې اعلاميې رعايت كوي. دولت د هر راز تروريستي اعمالو، دمخدره موادو د كرلو او قاچاق مخنيوى كوي.

• اتمه ماده

دولت د هېواد خارجي سياست دخپلواكۍ، ملي ګټو ځمكنۍ بشپړتيا په ساتلو، مداخله نه كولو، ښه ګاونډيتوب، دوه اړخيز درناوي او دحقوقو د برابرۍ پربنسټ تنظيموي.

• نهمه ماده

كانونه، او نورې ترځمكې لاندې زيرمې د دولت ملكيت دى. د دولت دملكيتونوساتنه او اداره او له طبيعى زيرمو او نورو عامه ملكيتونو څخه د سمې استفادې ډول د قانون له ليارې تنظيميږي.

• لسمه ماده

دولت، خصوصى پانګې اچونې او خصوصى تشبثات د بازار د اقتصاد د نظام پربنسټ د قانون له حكمونو سره سم، هـڅوي، ملاتړ يې كوي او مصـونيت يې تضمينوي.

• يوولسمه ماده

په كورنۍ او بهرنۍ سوداګرۍ پورې تړلې چارې د هېواد له اقتصادي غوښتنو او د خلكو له ګټو سره سمې د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• دولسمه ماده

دافغانستان بانك، د دولت مركزي بانك او مستقل دى. د پيسو نشرول، د هېواد د پولي سياست طرح او تطبيق، دقانون له حكمونو سره سم د مركزي بانك صلاحيت دي. ددې بانك تشكيل اودكارډول د قـانون له ليارې تنظيمېږي.

• ديارلسمه ماده

دولت د صنايعو د پراختيا، د توليد د ودې او دخلكو د ژوند د سطحې د لوړتيا او د كسبګرو د كار د ملاتړ لپاره اغېزمن پروګرامونه وضع او تطبيقوي.

• څوارلسمه ماده

دولت د كرنې او مالدارۍ د پراختيا، دبزګرانو او مالدارانو د اقتصادي، ټولنيزو او د ژوند د شرايطو د ښه كولو او د كوچيانو د ميشتولو او د دوي د ژوند دسمون لپاره د دولت د مالي توان په حدودوكې اغېزمن پروګرامونه وضع او تطبيقوي. دولت مستحقو اتباعو ته د استوګنځاى د برابرولو په منظور او دعامه ملكيتونو د وېش لپاره د قانون له حكمونو سره سم او د مالى امكاناتو په حدودو كې لازم تدبيرونه نيسي.

• پنځلسمه ماده

لرغونى آثار د دولت ملكيت دى. دولت مكلف دى چې د لرغونو آثارو د ساتنې او د ژوند د چاپېريال د ښه والي لپاره لازم تدبيرونه ونيسي.

• شپاړسمه ماده

د پښتو، دري، اوزبكي، تركمني، بلوڅي، پشه يي، نورستاني او په هېواد كې د نورو مروجو ژبو له جملې څخه پښتو او دري د دولت رسمي ژبې دي. دولت د افغانستان د ټولو ژبو د پياوړتيا او پراختيا لپاره اغېزمن پروګرامونه وضع او تطبيقوي. د مطبوعاتو اود راډيو تلويزيون خپرونې د هېواد په ټولو مروجو ژبو، آزادې دي.

• اوه لسمه ماده

دولت په بېلابېلو سطحو كې د معارف د لوړولو او د دينى زده كړو د پرمختيا او دجوماتونو، مدرسو او ديني مركزونو د وضعې د ښه والي او تنظيم لپاره لازم تدبيرونه نيسي.

• اتلسمه ماده

 د دولتي ادارو د كارrد هېواد د كليزې مبداْ د پيغمبراكرم پر هجرت ولاړ دى. بنسگټ هجري لمريز كال دى. جمعه د عمومي رخصتۍ ورځ ده، نورې رخصتۍ د قانون په واسطه تنظيمېږي.

• نولسمه ماده

د افغانستان بيرغ له دريو، تور، سور او زرغون رنګ لرونكو ټوټو څخه جوړ دى، درې واړه ټوټې په مساوي ډول له كيڼ نه ښي لور ته په عمودي توګه سره پرتې او د هر رنګ سور د هغه د اوږدو نيمايي دى چې په منځ كې يې د افغانستان ملي نښان ځاى پرځاى شوى دى. د افغانستـان د دولـت ملي نښگان له سپين رنګي محـراب او منبر څخه جوړ دى، چـې په دوو څنډو كـې يې دوه بيرغـونه او په منځ كې يې په برنۍ برخه كې د "لااله الا الله محمد رسول الله" مباركه كلمه او الله اكبر او د راختونكي لمر وړانګې او په لاندنۍ برخه كې يې د 1298 هـ ل تاريخ او د"افغانستان" كلمه، راغلي چې له دوو خوا وو څخه د غنمو وږي پرې راګرځول شوى دى. لـه بيرغ او ملي نښان څخه د استفادې څرنګوالى د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• شلمه ماده

د افغانستان ملي سرود په پښتو ژبه دى.

• يوويشتمه ماده

د افغانستان پايتخت دكابل ښار دى.

دويم څپرکی

د اتباعو اساسي حقوق او وجايب

• دوه وېشتمه ماده

دافغانستان د اتباعو ترمنځ هر راز تبعيض او امتياز منع دى. د افغانستان اتباع دقانون په وړاندې مساوي حقوق او وجايب لري. در ويشتمه ماده لورېينه او د انسان ژوند د خداى دى، هېڅوك له قانوني مجوزه پرته له دې حقه بې برخې كېداىYطبيعي حق نشي.

• څلېريشتمه ماده

آزادي د انسان طبيعي حق دى، دا حق د نورو له آزادۍ او له عامه مصالحو پرته، چې د قانون له ليارې تنظيمېږي، حدود نه لري. د انسان آزادي او كرامت له تېري خوندي دي. دولت د انسان د آزادۍ او كرامت په درناوي اوساتنه مكلف دى.

• پنځه ويشتمه ماده

د ذمې برائت اصلي حالت دى متهم ترڅو چې د باصلاحيته محكمې په قطعى حكم محكوم عليه ونه ګرځي، بې ګناه ګڼل كېږي.

• شپږ ويشتمه ماده

جرم، يو شخصى عمل دى. د متهم تعقيبول، نيول، توقيفول او پرهغه باندې د جزا تطبيق بل هېچا ته سرايت نه كوي.

• اووه ويشتمه ماده

هېڅ يو عمل جرم نه ګڼل كېږي خو دهغه قانون له مخې چې د جرم تر ارتكاب دمخه نافذ شوى وي. هېڅوك د قانون له حكمونو پرته تعقيبېداى، نيول كېداى توقيفېداى نه شي. هېچاته سزا نشي وركول كېداى مګر د با صلاحيته محكمې په حكم او د هغه قانون له احكامو سره سم چې د اتهام وړ عمل ترارتكابه مخكې نافذ شوى وي.

• اته ويشتمه ماده

د افغانستان هېڅ يو تبعه په جرم باندې د متهم كېدو له امله، بهرني دولت ته نه سپارل كېږي، مګرد ورته معاملې او د هغو نړيوالو تړونونو له مخې چې افغانستان ورسره تړاو لري. هېڅ افغان د تابعيت په سلبېدو او په افغانستان كې دننه يا بهر په شړل كېدو نه محكومېږي.

• نهه ويشتمه ماده

د انسان تعذيب منع دي. هېڅوك نه شي كولاى چې له بل شخص څخه حتى د حقايقو د ترلاسه كولو لپاره كه څه هم تر تعقيب، نيونې يا توقيف لاندې وي اويا په جزا محكوم وي، د هغه د تعذيب لپاره اقدام وكړي يا يې د تعذيب امر وركړي. د داسې جزا ټاكل چې د انساني كرامت مخالفه وي، منع دي.

• دېرشمه ماده

هغه څرګندونې، اقرار يا شهادت چې له متهم يا بل شخص څخه په زور ترلاسه شي، اعتبار نه لري. په جرم اقرار، د متهم هغه اعتراف ته وايي چې په بشپړه خوښه او د عقلى روغتيا په حالت كې يې د باصلاحيته محكمې په وړاندې كړى وي.

• يودېرشمه ماده

هر څوك كولاى شي چې له نيول كېدو سره سم له ځانه د اتهام دلرې كولو او يا د حق د ثابتولو لپاره مدافع وكيل وټاكي. متهم له نيولو سره سم حق لري چې له منسوب اتهامه ځان خبر كړي او د هغې مودې دننه چې قانون ټاكلې محكمې ته حاضر كړى شي. دولت په جنايي پېښو كې د بيوزلى متهم لپاره مدافع وكيل ټاكي. د مدافع وكيلانو دندې او واكونه د قانون په واسطه تنظيمېږي.

• دودېرشمه ماده

پور د پوروړي د آزادۍ د سلبېدو يا محدوديدو سبب نشي كېدلاى. د پور د بيرته اخيستلو لارې چارې او وسايل د قانون په وسيله تنظيمېږي.

• دري دېرشمه ماده

د افغانسـتان اتـباع د انتخـابولو او د انتخابېدو حق لري. له دې حق څخه د ګټې اخيستو شرايط او لارې د قانون په وسيله تنظيمېږي.

• څلوردېرشمه ماده

د بيان آزادي له تېرې څخه خوندي ده. هر افغان حق لري چې خپل فكر د وينا، ليكنې، انځور او يا په نورو وسيلو له لارې په دې اساسي قانون كې د راغلو حكمونو په رعايت، څرګند كړي. هر افغان حق لري د قانون له حكمونو سره سم مطالب، بې له دې چې هغه مخكې له مخكې دولتي مقامونو ته وښيي، خپاره او نشر كړي. د مطبعو، راډيو تلويزيون، مطبوعاتو او نورو ډله ييزو رسنيو پورې مربوط حكمـونه د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• پنځه دېرشمه ماده

د افغانستان اتباع حق لري چې د خپلو مادي او يا معنوي غوښتنو د تاْمين لپاره ، د قانون له حكمونو سره سم ټولنې جوړې كړي. د افغانستان اتباع حق لري د قانون له حكمونو سره سم، سياسي ګوندونه جوړ كړي، په دې شرط چې :

1.     د ګوند تګلاره او كړنلاره د اسلام د سپېڅلي دين د احكامو او په دې اساسي قانون كې د راغلو نصوصو او ارزښتونو مخالف نه وي.

2.     د ګوند تشكيلات او مالي سرچينې څرګندې وي.

3.     نظامي او شبه نظامى تشكيلات او هـدفونه ونه لري.

4.     له بهرنيو سياسي ګوندونو يا نورو بهرنيو منابعو سره تړلى نه وي.

د قوم، سيمې، ژبې او مذهب پربنسټ د ګوند جوړول او فعاليت كول، جواز نه لري. هغه جمعيت او ګوند چې د قانون له حكمونو سره سم جوړېږي دقانونى موجباتواو باصلاحيتې محكمې له حكمه پرته نه منحل كېږي.

• شپږ دېرشمه ماده

د افغانستان اتباع حق لري چې د خپلو روا او سوله ييزو غوښتنود تاْمين لپاره، له قانون سره سم، بې له وسلې غونډې او مظاهرې وكړي.

• اووه دېرشمه ماده

د اشخاصود مخابرې او ليكونو آزادي او محرميت كه په ليكلي ډول وي يا د ټلفون او تلګراف يا نورو وسيلو له لارې، له تېگري څخه خوندي دي. دولت د اشخاصو د مخابرو او ليكونو د پلټنې حق نه لري مګر د قانون له حكمونو سره سم.

• اته دېرشمه ماده

د شخص استوګنځى له تېري څخه خوندي دى. هېڅوك د دولت په ګډون نشي كولاى د استوګن له اجازې يا د واكمنې محكمې له پرېكړې پرته او بې له هغو حالاتو او لارو چې په قانون كې ښودل شوي، د چاكور ته ورننوزي يا يې وپلټي. د څرګند جرم په مورد كې مسوول مامور كولاى شي د محكمې له مخكينۍ اجازې پرته د شخص كورته ورننوزي يا هغه وپلټي. نوموړى مامور مكلف دى كور ته له ننوتو يا پلټنې وروسته ، په هغه موده كې چې قانون يې ټاكي د محكمې پرېكړه ترلاسه كړي.

• نهه دېرشمه ماده

هر افغان حق لري د هېواد هرګوټ ته سفر وكړي او استوګن شي خو له هغو سيمو پرته چې قانون منع كړې وي. هرافغان حق لري د قانون له حكمونوسره سم له افغانستان څخه بهر سفروكړي او بېرته راستون شي. دولت له هېواد څخه بهر د افغانستان د اتباعو د حقوقو، ساتنه كوي.

• څلوېښتمه ماده

ملكيت له تېري څخه خوندي دى. هېڅوك دملكيت د ترلاسه كولواو په هغه كې له تصرف كولوڅخه نه منع كېږي. مګرد قانون په حدودوكې. د هېچا ملكيت د قانون له حكم او د باصلاحيته محكمې له پرېكړې څخه پرته نه مصادره كېږي. د شخص د ملكيت استملاك يوازې دعامه ګټو د تاْمين په مقصد د مخكيني او عادلانه بدل په وركولو، د قانون له مخې، مجاز دى. د شخص د شتمنۍ پلټنه او اعلان يوازې د قانون په حكم كېداى شي.

• يوڅلوېښتمه ماده

بهرني اشخاص په افغانستان كې د عقاري مالونو د ملكيت حق نه لري. دعقار اجاره د پانګې اچونې په منظور د قانون له حكمونو سره سم جواز لري. د بهرنيو ملكونو په سياسى نمايندګيو باندې او په هغو بين المللى موْسسو باندې چې افغانستان پكې غړيتوب لري دعقارى مالونو پلورل دقانون له حكمونو سره سم جواز لري.

• دوه څلوېښتمه ماده

هر افغان مكلف دى د قانون له حكمونو سره سم دولت ته ماليه او محصول وركړي. هېڅ راز ماليه او محصول، د قانون له حكمه پرته نه وضع كېږي. د ماليې او محصول اندازه او د وركړې ډول يې د ټولنيز عدالت په رعايت سره د قانون په وسيله ښوول كېږي. دا حكم د بهرنيو كسانو او موْسسو په برخه كې هم تطبيقېږي. هر ډول تاديه شوې ماليه، محصول او عايدات، دولتى واحد حساب ته تحويلېږي.

• دريڅلوېښتمه ماده

زده كړه د افغانستان دټولو اتباعو حق دى چې ترثانوي دورې وړيا د دولت له خوا تاْمينېږي. دولت مكلف دى چې په ټول افغانستان كې د متوازن معارف د عامولو او د منځنيو اجباري زده كړو د تاْمين لپاره اغېزمن پروګرام وضع اوتطبيق كړي او د مورنيوژبو د تدريس لپاره په هغوسيمو كې چې پرې خبرې كېږي لاره هواره كړي.

• څلورڅلوېښتمه ماده

دولت مكلف دى د ښځو د زده كړو د توازن او پراختيا په منظور، دكوچيانو دزده كړو د ښه والي اوپه هېواد كې د بې سوادۍ د له منځه وړلو لپاره اغېزمن پروګرامونه وضع او تطبيق كړي.

• پنځه څلوېښتمه ماده

دولت د اسلام د سپېڅلي دين د حكمونو پر بنسټ د ملي فرهنګ او له علمي اصولو سره سم، واحد تعليمى نصاب جوړ او تطبيقوي او د ښوونځيو د ديني مضمونونو نصاب په افغانستان كې د شتو اسلامي مذهبونو پر بنسټ تدوينوي.

• شپږ څلوېښتمه ماده

د لوړو، عمومي او اختصاصي زده كړو د موْسسو جوړول او اداره كول، د دولت دنده ده. د افغانستان اتباع كولاى شي د دولت په اجازه د لوړو، عمومي، اختصاصي او دسواد د زده كړو د موْسسو په جوړولو لاس پورې كړي. دولت كولاى شي بهرنيو كسانو ته هم د قانون له حكمونو سره سم د لوړو او عمومي زده كړو د موْسسو دجوړولو اجازه وركړي. د لوړو زد ه كړو په دولتي موْسسوكې دشاملېدو شرطونه او له هغو سره نورې مربوطې چارې، د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• اووه څلوېښتمه ماده

دولت د علم، فرهنګ، ادب او هنر د پرمختګ لپاره اغېزمن پروګرامونه جوړوي. دولت د موْلف، مخترع او كاشف حقوق تضمينوي او په ټولو برخو كې علمي څېړنې هڅوي او ملاتړ يې كوي او دهغو له نتيجو څخه اغېزمنه ګټه اخيستنه د قانون له حكمونو سره سم عاموي.

• اته څلوېښتمه ماده

كار د هر افغان حق دى. د كار د ساعتونو ټاكل، او با معاشه رخصتۍ، دكار اوكارګر حقوق او له هغو سره نورې مربوطې چارې د قانون په وسيله تنظيمېږي. د قانون دحكمونو په حدودو كې د كار اوكسب انتخاب آزاد دى.

• نهه څلوېښتمه ماده

د جبري كار تحميل منع دى. جبري كار دجګړې، آفتونو او نورو داسې حالاتو په وخت كې چې د عامو خلكو ژوند او هوساينه تهديد كړي، له دې امر څخه مستثنى دى. پرماشومانو د كار تحميل جواز نه لري.

• پنځوسمه ماده

دولت مكلف دى چې د يوې سالمې ادارې او د هېواد په اداري سيستم كې د سمون د رامنځ ته كېدو لپاره، لازم تدبيرونه ونيسي. اداره خپل اجراآت په بشپړه بې طرفۍ او د قانون له حكمونو سره سم عملي كوي. د افغانستان اتباع حق لري د قانون دحكمونو په حدودو كې د دولتى ادارو څخه اطلاعات ترلاسه كړي. دا حق د نورو حقوقو او عامه امنيت ته له زيان رسولو پرته، حدود نه لري. د افغانستان اتباع د اهليت له مخې او له هر ډول توپير پرته د قانون له حكمونو سره سم د دولت په خدمت منل كېږي.

• يو پنځوسمه ماده

هرڅوك چې له ادارې څخه بې موجبه زيانمن شي د تاوان اخيستلو مستحق دى او كولاى شي د تاوان دترلاسه كولو لپاره په محكمه كې دعوا اقامه كړي. له هغو حالاتو پرته چې قانون ښودلى، دولت نشي كولاى د باصلاحيته محكمې له حكمه پرته د خپلو حقوقو د تر لاسه كولو لپاره اقدام وكړي.

• دو پنځوسمه ماده

دولت د افغانستان دټولو اتباعو لپاره د ناروغيو د مخنيوي او دعلاج وسيلې او روغتيايي اسانتياوې، د قانون له حكمونو سره سم تاْمينوي. دولت له قانون سره سم دخصوصي طبي خدمتونو او روغتيايي مركزونو جوړول او پراختيا هڅوي او ملاتړ يې كوي. دولت د سالمې بدني روزنې د پياوړتيا او دملي او سيمه ييزو ورزشونود پراختيا لپاره لازم تدبيرونه نيسي.

• دريپنځوسمه ماده

دولت د شهيدانواو مفقودينو د پاتې كسانو، له معلولينو او معيوبينو سره دمالي مرستواو روغتيايى خدمتونو د تنظيم لپاره د قانون له حكـمونو سره سـم لازم تدبيرونه نيسي. دولت د متقاعدينو حقوق تضمينوي او له زړو كسانو، بې سر پرسته ښځو او بې وسه يتيمانو سره د قانون له حكمونو سره سم لازمې مرستې كوي.

• څلور پنځوسمه ماده

كورنۍ د ټولنې اساسي برخه جوړوي او د دولت تر ملاتړ لاندې ده . دولت د كورنۍ او په ځانګړې توګه د مور او ماشوم د جسمي او روحي روغتيا د تاْمين او دماشومانو د روزنې او د اسلام د سپېڅلي دين له احكامو سره د مغايرو رسومو د له منځه وړو لپاره لازم تدبيرونه نيسي.

• پنځه پنځوسمه ماده

له هېواد څخه دفاع د افغانستان د ټولو اتباعو وجيبه ده. د عسكري مكلفيت د دورې د تيرولو شرطونه د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• شپږ پنځوسمه ماده

د اساسي قانون د حكمونو پيروي، د قوانينو اطاعت او دعامه نظم او امنيت ساتل د افغانستان د ټولو خلكو وجيبه ده. د قانون له حكمونو څخه بې خبرې عذر نه ګڼل كېږي.

• اوه پنځوسمه ماده

دولت په افغانستان كې د خارجي اتباعو حقوق او آزادۍ له قانون سره سم تضمينوي. دا كسان د بين المللي حقوقو د قواعدو په حدودوكې د افغانستان د دولت د قوانينو په رعايت مكلف دي.

• اته پنځوسمه ماده

دولت په افغانستان كې د بشر د حقوقو د رعايت د څارنې او ملاتړ لپاره، د افغانستان د بشر د حقوقو خپلواك كمېسيون جوړوي. هرڅوك كولاى شي دخپلواساسي حقوقود نقض په صورت كې دې كمېسيون ته شكايت وكړي. كميسيون كولاى شي د افرادو د اساسي حقوقو د نقض موارد قانوني مربوطو څانګو ته راجع كړي او دهغوي له حقوقو څخه په دفاع كې مرسته وكړي. دكمېسيون جوړښت او د كار ډول يې د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• نهه پنځوسمه ماده

هېڅوك نشي كولاى په دې اساسي قانون كې له راغلو آزاديو او حقوقوڅخه په ناوړه استفاده د هېواد د خپلواكۍ، ځمكنۍ بشپړتيا، ملي واكمنۍ او ملي وحدت پرضد عمل وكړي.

دريم څپرکی

جمهور رئيس

• شپېتمه ماده

جمهور رئيس د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت په سر كې ځاى لري چې خپل واكونه په اجرائيه، مقننه او قضائيه برخو كې ددې اساسي قانون له حكمونو سره سم عملي كوي. جمهور رئيس دملت په وړاندې مسئول دى. جمهور رئيس يو مرستيال لري. جمهور رئيس د خپل مرستيال نوم د ځان له كانديدولو سره يوځاى ملت ته اعلاموي. د جمهور رئيس مرستيال د جمهور رئيس د غياب، استعفاء او يا مړينې په حالاتوكې ددې اساسي قانون له مندرجو حكمونو سره سم كار كوي.

• يوشپېتمه ماده

جمهور رئيس د راې وركوونكو د آزادو، عمومي، پټو، او مستقيمو رايو وركولو له لارې په سلو كې ترپنځوسو د زياتو رايو په ترلاسه كولو انتخابېږي. د جمهور رئيس وظيفه ترانتخاباتو وروسته د پنځم كال د غبرګولي په لومړۍ نيټه پاى ته رسېږي. دنوي جمهور رئيس انتخابېدل له دېرشو نه تر شپېتو ورځو دننه كې د جمهور رئيس د كار ترپاى ته رسيدو دمخه سرته رسېږي . كه چېرې په لومړي پړاو كې له كانديدانو څخه يو هم ونه كړاى شي چې په سلو كې تر پنځوسو زياتې رايې ترلاسه كړي، انتخابات د دوهم ځل لپاره د انتخاباتو د نتايجو د نيټې تر اعلان وروسته د دوو اوونيو په اوږدو كې ترسره كېږي. دا ځل يوازې هغه دوه تنه كانديدان په انتخاباتو كې برخه اخلي چې په لومړي پړاو كې يې تر ټولو زياتې رايې ترلاسه كړې وي. د انتخاباتو په دويم پړاو كې هغه څوك چې د رايو اكثريت ترلاسه كړي، جمهور رئيس ګڼل كېږي. كه چېرې د جمهوري رياست يو كانديد د راى ګيرۍ د لومړي يا دويم پړاو يا هم د انتخاباتو دنتايجو له اعلان څخه پخوا مړ شي، نوي انتخابات د قانون له حكمونو سره سم ترسره كېږي. د جمهـورى رياست لپاره انتـخابات، د انتخاباتو د څارنې د خپلواك كمېسيون تـرڅارنې لاندې ترسره كېږي. دا كمېسيون په هېواد كې پر هر راز انتخاباتو او ټولپوښتنې د څارنې لپاره د قانون له حكمونو سره سم، جوړېږي.

• دوه شپېتمه ماده

څوك چې جمهورى رياست ته كانديدېږي، بايد دلاندنيو شرطونو لرونكي وي:

1.     د افغانستان تبعه ، مسلمان، له افغان مور او پلار څخه زېږېدلي وي او د بل هېواد تابعيت ونه لري.

2.     د كانديدېدو په ورځ يې عمر ترڅلوېښتو كلونو لږ نه وي.

3.     دمحكمې له خوا په بشري ضد جرمونو، دجنايت په ارتكاب او يا له مدني حقوقو څخه په محرومۍ محكوم شوى نه وي.

هيڅ شخص نشى كولاى له دوو دورو زيات د جمهور رئيس په حيث وټاكل شي. په دې ماده كې راغلى حكم د جمهور رئيس د مرستيال په برخه كې هم تطبيقېږي.

• دري شپېتمه ماده

جمهور رئيس د كار تر پيل دمخه، د ځانګړي كړنلارې سره سم د قانون له ليارې تنظيـمېږي دا لاندې لوړه يادوي: بسم الله الرحمن الرحيم په نامه، لوړه كوم چې د "د لوى خداى د سپېڅلي دين د حكمونو پيروي او ساتنه وكړم، د اساسي قانون اوYاسلام نورو قوانينو رعايت او د تطبيق څارنه وكړم، د افغانستان د خپلواكۍ، ملي واكمنۍ، او دافغانستان د خلكو حقوق او ګټې خوندي كړم اوYځمكنۍ بشپړتيا ساتنه له دربار څخه د د لوى خداى مرستې په غوښتلو او د ملت په ملاتړ د افغانستان د خلكو د پرمختګ او هوسايۍ په لاره كې خپلې هڅې تر سره كړم".

• څلور شپېتمه ماده

جمهور رئيس لاندې واكونه او وظيفې لري:

1.     د اساسي قانون د اجرا څارل.

2.     د هېواد د سياست د اساسي كرښو ټاكل.

3.     د افغانستان د وسله والو ځواكونو سترمشرتوب.

4.     د ملي شورى په تاييد دجګړې او متاركې اعلانول.

5.     د ځمكني بشپړتيا او د خپلواكي دساتنې د دفاع په حالت كي د وړ تصميم نيول.

6.     د ملي شوري په تاييد له افغانستان څخه بهر ته د وسله والو ځواكونو د ټولګيو لېږل.

7.     ددې اساسي قانون په (نهه شپېتمه) ماده كې له راغلي حالت پرته، د لويې جرګې راغوښتل،

8.     د ملي شورى په تاْييد د اضطراري حالت اعلان او دهغه پاى ته رسول.

9.     د ملي شورى او لويې جرګې دغونډو پرانستل.

10.                        د جمهوري رياست د مرستيال د استعفى منل.

11.                        د ولسى جرګې په تاييد د وزيرانو او لوى څارنوال ټاكل او د هغوى عزلول او داستعفى منل.

12.                        د ملي شورى په تاييد د سترې محكمې د رئيس او غړيو ټاكل.

13.                        د قانون له حكمونوسره سم د قاضيانو، وسله والو ځواكونو د منصبدارانو د پوليسو او د ملى امنيت او د لوړ رتبه مامورينو ټاكل، تقاعد وركول، د استعفى منل او عزلول.

14.                        په بهرنيو هېوادونو او نړېوالو موْسسو كې د افغانستان د سياسي نمايندګيو د مشرانو ټاكل.

15.                        په افغانستان كې د بهرنيو سياسي نمايندګانو د باورليكونو منل.

16.                        د قوانينو او تقنيني فرمانونو توشيح كول.

17.                        د قانون له حكمونو سره سم د دولتونوترمنځ د معاهداتو اوبين المللى ميثاقونو د تړون لپاره د باور ليكونو وركول.

18.                        د قانون له حكمونو سره سم د جزاګانو تخفيف او بخښل.

19.                        د قانون له حكمونو سره سم د مډالونو، نښانونو او افتخاري لقبونو وركول.

20.                        د ولسى جرګې په تاْييد د مركزي بانك د رئيس ټاكل.

21.                        د هېواد د ادارې د سمون لپاره، د قانون له مخې، د كمېسيونونو جوړول.

22.                        په دې اساسي قانون كې نور راغلي واكونه او دندې.

• پنځه شپېتمه ماده

جمهور رئيس كولاى شي په مهمو ملي، سياسي، ټولنيزو او يا اقتصادي چاروكې د افغانستان د خلكو ټولپوښتنې ته مراجعه وكړي. ټولپوښتنه بايد د دې اساسى قانون د حكمونو مخالف او د تعديل مستلزم نه وي.

• شپږ شپېتمه ماده

جمهور رئيس په دې اساسي قانون كې د راغلو واكونو د عملي كولو په برخه كې د افغانستان د خلكو لوړ مصلحتونه په پام كې نيسي. جمهور رئيس نشي كولاى چې د قانون له حكمه پرته دولتي ملكيتونه او شتمنۍ وپلوري او يا يې وبخښي. جمهور رئيس نشي كولاى د خپل كار په دوران كې له خپل مقام څخه په ژبنيو، سيمه ييزو، قومي، مذهبي او ګوندي ملحوظاتو ګټه واخلي.

• اوه شپېتمه ماده

د جمهور رئيس د استعفى، عزل، مړينې او يا په صعب العلاجه ناروغۍ د اخته كېدلو په صورت كې چې د دندې د اجرا مخه نيسي، د جمهور رئيس مرستيال د جمهور رئيس واكونه او دندې په غاړه اخلي. جمهور رئيس خپله استعفى په خپله ملى شورى ته اعلاموي. د صعـب العلاجـه ناروغۍ تثبـيت د هـغه طبـى هيئت لـه خـوا كېږي چـې ســتره محكمه يې ټاكي. په داسې حالاتو كې د نوي جمـهور رئيس د ټاكلو لپاره په درې مېاشتو كې دننه ددې اساسي قانون د يوشپېتمې مادې له حكم سره سم انتخابات كېږي. د جمهور رئيس مرستيال د لنډ مهاله جمهور رئيس په توګه، د وظيفې د ترسره كولو په موده كې لاندينۍ چارې نشى ترسره كولاى :

1.     د اساسي قانون تعديل.

2.     د وزيرانو عزل.

3.     ټولپوښتنه.

د جمهور رئيس مرستيال د قانون له حكمونو سره سم كولاى شي ځان جمهوري رياست ته كانديد كړي. د جمهور رئيس په غياب كې د مرستيال دندې د جمهور رئيس په واسطه ټاكل كېږي.

• اته شپېتمه ماده

كه چېرې د جمهور رئيس مرستيال استعفى وكړي او يا مړشي د هغه پرځاى بل شخص د جمهور رئيس په وړانديز او د ولسى جرګې په تاْييد ټاكل كېږي. د جمهور رئيس او د هغه د مرستيال د يوځايى مړينې په صورت كې په ترتيب سره د مشرانو جرګې رئيس د ولسى جرګې رئيس او د بهرنيو چارو وزير يو په بل پسې د دې اساسي قانون د (اوه شپېتمې) مادې له حكم سره سم د جمهور رئيس وظيفې په غاړه اخلي.

• نهه شپېتمه ماده

په بشرى ضد جرمونو، ملي خيانت يا دجنايت په ارتكاب باندې د جمهور رئيس اتهام د ولسي جرګې د ټولو غړيو له دريو څخه د يوې برخې له خوا غوښتل كېداى شي. كه چېرې داغوښتنه د ولسي جرګې د ټولو رايوله دريو څخه د دووبرخو د رايو له خوا تاْييد شي، ولسي جرګه د يوې مېاشتې په دننه كې لويه جرګه دايروي. كه لويه جرګه منسوب شوى اتهام د ټولو غړيو له دريو څخه د دوو برخو د رايو په اكثريت تصويب كړي، جمهور رئيس له دندې څخه ګوښه او موضوع ځانګړې محكمې ته سپارل كېږي. ځانګړې محكمه د ولسى جرګې له دريو غړيو، د سترې محكمې له دريو غړيو چې لويه جرګه يې ټاكي او د مشرانو جرګې له رئيس څخه جوړېږي. دعوى د هغه شخص له خوا چې د لويه جرګې له خوا ټاكل كېږي اقامه كېږي. په دې حالت كې د دې اساسي قانون په (اوه شپېتمه) ماده كې راغلي حكمونه تطبيقېږي.

• اويا يمه ماده

د جمهور رئيس تنخوا او لګښتونه د قانون له ليارې تنظيمېږي. جمهور رئيس دخدمت د دورې ترسرته رسېدو وروسته، د عزل له حالته پرته د خپل ژوند ترپاتې مودې پورې د جمهوري رياست د دورې له مالي حقوقوڅخه د قانون له حكمونو سره سم، ګټه اخلي.

څلورم څپرکی

حكومت

• يواويايمه ماده

حكومت له وزيرانوڅخه جوړ دى چې د جمهور رئيس تر رياست لاندې كاركوي. وزيران د جمهور رئيس له خوا ټاكل كېږي او د تاييد لپاره ملى شورى ته ورپېژندل كېږي. د وزيـرانو شمېر او دندې د قانـون له ليارې تنظيمېږي.

• دو اويايمه ماده

څوك چې د وزير په توګه ټاكل كېږي بايد لانديني شرطونه ولري:

1.     د افغانستان تبعه وي.

2.     تحصيل، كاري تجربه او ښه شهرت ولري.

3.     عمر يې تر پنځه دېرش كلونو لږ نه وي.

4.     د محكمې له خوا د بشرى ضد جرمونو او جنايت په ارتكاب محكوم نه دي او يا له مدني حقوقو څخه به محروم شوى نه وي.

• دري اويايمه ماده

وزيران كېداى شي د ملي شورى له غړيو او يا له هغې د باندې وټاكل شي. كله چې د ملي شورى غړى د وزيـر په توګه وټاكل شي، په شورى كې خپل غړيتوب له لاسه وركوي. او د هغـه پرځاى بل شخـص د قانون له حكم سره سم ټاكل كېږي.

• څلور اويايمه ماده

وزيران د وظيفې له پيله مخكې د جمهور رئيس ، په وړاندې، لاندينۍ لوړه كوي: بسم "د لوى خداىYالله الرحمن الرحيم په نامه لوړه كوم چې د اسلام د سپېڅلي دين د حكمونو گ حمايت، د اساسي قانون او د افغانستان د نورو قوانينو رعايت، داتباعو دحقوقو حفاظت، د افغانستان د خپلواكۍ ، ځمكنۍ بشپړتيا او د خلكو د ملي وحدت ساتنه وكړم او خپلو ټولو اعمالو كې خداى رښتينولى سرتهYپه حاضر وګڼم او خپلې راسپارل شوې وظيفې په رسوم! "

• پنځه اويا يمه ماده

حكومت لاندينۍ وظيفې لري:

1.     ددې اساسي قانون، نورو قوانينو او د محكمو د قطعى پرېكړو عملي كول.

2.     د خپلواكۍ ساتل، له ځمكنۍ بشپړتيا څخه دفاع او په نړيواله ټولنه كې د افغانستان د حيثيت او ګټو ساتل.

3.     د عامه نظم او امن ټينګول او د هر راز اداري فساد له منځه وړل.

4.     د بودجې ترتيبول، د دولت د مالي وضعې تنظيمول او د عامه شتمنۍ ساتل.

5.     دټولنيزو،فرهنګي، اقتصادي اوتكنالوژۍ د پرمختيايي پروګرامونه طرح او تطبيقول.

6.     ملي شورى ته د مالي كال په پاى كې د سرته رسيدلوچارو او د نوي مالي كال د مهمو پروګرامونو په باب ګذارش وركول.

7.     د هغونورو وظيفو ترسره كول چې ددې اساسي قانون او نورو قوانينو له مخې دحكومت له وظايفو څخه ګڼل شويدي.

• شپږ اويايمه ماده

حكومت د هېواد دسياست د اساسي كرښو د تطبيق او دخپلو وظيفو د تنظيمولو لپاره مقررات وضع اوتصويبوي. د امقررات بايد د هېڅ قانون له متن يا روح سره مناقض نه وي.

• اوه اويايمه ماده

وزيران خپلې دندې د اداري واحدونو د آمرينو په توګه په هغو حدودوكې چې دا اساسي قانون او نور قوانين يې ټاكي، سرته رسوي. وزيران دخپلوټاكلو دندوڅخه د جمهور رئيس او ولسى جرګې په وړاندې مسووليت لري.

• اته اويايمه ماده

كه چېرې وزير په بشري ضد جرمونو، ملي خيانت او يا په نورو جرمونو متهم شي، موضوع ددې اساسي قانون د (يوسلوڅلوردېرشمې) مادې له مخې ځانګړې محكمې ته سپارل كېږي.

• نهه اويايمه ماده

حكومت كولاى شي د ولسى جرګې د تعطيل په حالت كې له بودجې او مالي چارو پرته ، د بېړنۍ اړتيا پر اساس تقنيني فرمانونه ترتيب كړي. تقنيني فرمانونه د جمهور رئيس تر توشيح وروسته د قانون حكم پيدا كوي. تقنيني فرمانونه بايد د ملي شورى د لومړۍ غونډې ترجوړېدو وروسته د ديرشو ورځو په اوږدو كې هغې ته وړاندې شي. اوكه د ملي شورى له خوا رد شي، خپل باور له لاسه وركوي.

• اتيايمه ماده

وزيران نشي كولاى د خپل كار په دوران كې له خپل مقام څخه په ژبنيو، سيمه ييزو، قومي، مذهبي او ګوندي ملحوظاتو ګټه واخلي.

پنځم څپرکی

ملي شورى

• يواتيايمه ماده

د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت ملي شورى، د ستر تقنيني اورګان په توګه دخلكو د ارادې ښكارندويه ده او د ټول ملت نمايندګي كوي. د شورى هر غړى د رايې د څرګندونې په وخت كې، د افغانستان د خلكو عمومي مصلحتونه او سترې ګټې د خپل قضاوت محور ټاكي.

• دو اتيا يمه ماده

ملي شورى له دوو مجلسونو ولسي جرګې او مشرانو جرګې څخه جوړه ده. هېڅوك نشي كولاى په يوه وخت كې د دواړو مجلسونو غړى وي.

• دري اتيايمه ماده

1.     د ولسي جرګې غړي د خلكو د آزادو، عمومي، پټو او مستقيمو انتخاباتو له لارې انتخابېږي.

2.     د ولسي جرګې د كار دوره د پنځم كال د چنګاښ په لومړي نېټه پاى ته رسېږي. او نوې شورى په كار پيل كوي.

3.     د ولسى جرګې د غړيو انتخابات له ديرشو ورځو څخه تر شپېتو ورځو پورې د ولسى جرګې د دورې ترپاى ته رسېدو څخه د مخه ترسره كېږي.

4.     د ولسى جرګې د غړيو شمېر د هر حوزې د نفوسو د شمېر په تناسب د (220) او(250) كسانو ترمنځ دى.

5.     انتخاباتي حوزې، او ورسره نور مربوط مسايل د انتخاباتو په قانون كې ټاكل كېږي.

6.     د انتخاباتو په قانون كې بايد داسې تدبيرونه ونيول شي چې انتخاباتي نظام دافغانستان د ټولو خلكو لپاره عمومي او عادلانه استازيتوب تاْمين كړي او له هر ولايت څخه لږ ترلږه يوه ښځينه وكيله په اولسي جرګه كې غړيتوب ترلاسه كړي.

• څلور اتيايمه ماده

د مشرانو جرګې غړي په لاندې ډول انتخاب او ټاكل كېږي:

1.     د هرې ولايتي جرګې له غړو څخه يو تن د مربوطې جرګې په انتخاب، د څلورو كلونو لپاره.

2.     د هر ولايت د ولسواليو د جرګو له غړو څخه يو تن، د مربوطو جرګو په انتخاب، د دريو كلونو لپاره.

3.     . پاتې دريمه برخه غړي د هېواد

له خبيرو او تجربه لرونكو كسانو څخه د پنځو كلونو لپاره د جمهور رئيس له خوا ټاكل كېږي. جمهور رئيس له دې اشخاصو څخه په سلو كې پنځوس ښځې ټاكي. هغه شخص چې د مشرانو جرګى د غړي په توګه انتخابيږي په مربوطه جرګه كې خپل غړيتوب له لاسه وركوي او دده پرځاى د قانون له حكمونو سره سم بل شخص ټاكل كېږي.

• پنځه اتيايمه ماده

هغه څوك چې د ملي شورى غړيتوب ته كانديد يا ټاكل كېږي، د ټاكونكو پر شرطونو سربېره، دا لاندې صفتونه هم بايد ولري:

1.     د افغانستان تبعه وي يا لږ تر لږه د كانديدېدو يا تعيين ترنېټې لس كاله پخوا يې د افغانستان د دولت تابعيت ترلاسه كړى وي.

2.     د محكمې له خوا د بشري ضد جرمونو، دجنايت په ارتكاب محكوم نه وي او يا له مدني حقوقو څخه محروم شوى نه وي.

3.     د ولسى جرګې غړيو د عمر پنځه ويشت كاله د كانديدو په ورځ او د مشرانو جرګې غړيو د عمر پنځه دېرش كالـه د كانديـدو يا ټاكـنې په ورځ بشـپړ كړي وي.

• شپږ اتيايمه ماده

د ملى شورى د غړو انتخاباتي وثيقې، د انتخاباتو د څارنې دخپلواك كمېسيون له خوا د قانون له حكمونو سره سم تر څېړنې لاندې نيول كېږي.

• اوه اتيايمه ماده

د ملي شورى له دواړو جرګو څخه هره يوه د كار د دورې په پيل كې له خپلو غړيو څخه يو تن د يوې تقنينې دورې لپاره د رئيس ، دوه تنه د لومړي نايب او دويم نايب او دوه تنه د منشي او د منشي د نايب په توګه، د يوكال لپاره انتخابوي. دا اشخاص د ولسي جرګې او مشرانو جرګې اداري هيئت جوړوي. د اداري هيئت وظيفې د هرې جرګې د داخلي وظايفو په اصولو كې ټاكلې كېږي.

• اته اتيايمه ماده

د ملي شورى له دواړو جرګو څخه هره يوه د بحث وړ موضوعاتو د كتنې لپاره د داخلي وظايفو د اصولو له مخې كمېسيونونه جوړوي.

• نهه اتيايمه ماده

ولسي جرګه واك لري دغړيو د دريمې برخې په وړانديز، دحكومت د اعمالو د څېړنې او كتنې لپاره، يو ځانګړى كمېسيون وټاكي. ددې كمېسيون جوړښت او كړنلار د ولسې جرګې د داخلي وظايفو په اصولو كې تنظيمېږي.

• نوي يمه ماده

ملي شورى دا لاندې واكونه لري:

1.     د قوانينو او تقنيني فرمانونو تصويب، تعديل يا لغو كول.

2.     د ټولنيزو، فرهنګي، اقتصادي او تكنالوژي پرمختيايي پروګرامونو تصويبول.

3.     د دولتي بودجې تصويبول او د پور اخيستو يا وركولو اجازه.

4.     د اداري واحدونو منځته راوړل، تعديل او يا لغو كول.

5.     د د ولتونو ترمنځ د معاهداتو او بين المللى ميثاقونو تصديق او يا له هغو څخه د افغانستان بېلول.

6.     په دې اساسى قانون كې نور مندرج واكونه.

·          

• يو نوي يمه ماده

ولســي جـرګـه لانـدې ځانګړي واكــونه لري:

1.     له هر يوه وزير څخه د استيضاح په برخه كې ددې اساسي قانون د دوه نوي يمې مادې د حكم سره سم تصميم نيول.

2.     د پرمختيايي پروګرامونو او دولتي بودجې په هكله د ولسي جرګې او مشرانو جرګې ترمنځ د نظر د اختلاف په صورت كې نهايى تصميم نيول.

3.     ددې اساسى قانون له حكمونو سره سم د مقرريو تاييدول.

• دوه نوي يمه ماده

ولسى جرګه د خپلو غړو د لسمې برخې په وړانديز كولاى شي، له هر يوه وزير څخه استيضاح وكړي. كه وړاندې شوې توضيح دقناعت وړ نه وي، ولسي جرګه دعدم اعتماد د راى موضوع څېړي. له وزيرڅخه د عدم اعتماد رايه بايد صريحه، مستقيمه او پر پخو دلايلو ولاړه وي، دغه رايه د ولسى جرګې د ټولو غړو د رايو په اكثريت صادرېږي.

• دري نوي يمه ماده

د ملي شورى د دواړو جرګو هر يو كمېسيون كولاى شي له هر يوه وزير څخه په ټاكلو موضوعاتو كې پوښتنې وكړي. هغه څوك چې پوښتنه ترې شوې كولاى شي شفاهي يا ليكلى ځواب وركړي.

• څلور نوي يمه ماده

قانون هغه مصوبه ده چې د ملي شورى د دواړو جرګو له خوا تصويب او د جمهور رئيس له خوا توشيح شوې وي. مګر دا چې په دې اساسي قانون كې بل ډول څرګنده شوې وي. كه جمهور رئيس د ملي شورى له مصوبې سره موافقه ونه لري كولاى شي چې د وړاندې كېدو تر نېټې وروسته يې په پنځلسو ورځو كې د دلايلو له ښوولو سره ملي شورى ته مسترده كړي. ددې وخت په تېرېدو او يا دا چې اولسى جرګه يو ځل بيا هغه د ټولو غړيو له دريو برخو څخه په دوو برخو رايو تصويب كړي، مصوبه توشيح شوې ګڼله كېږي او نافذېږي.

• شپږ نوي يمه ماده

كه د قانون د طرحې پيشنهاد پر دولت د نوي تكليف يا دعايداتو د لږولو په هكله وي، په دې شرط د كار په لست كې نيول كېږي چې د پيشنهاد په متن كې د جبيره كولو مدرك هم ښوول شوى وي.

• اوه نوي يمه ماده

د قانون د طرحې پيشنهاد د حكومت له خوا لومړى ولسي جرګې ته وړاندې كېږي. ولسى جرګه دبودجى او مالي چارو په شمول دقانون دطرحي پيشنهاد ، او دپور اخيستو او يا وركولو پيشنهاد له بحث څخه وروسته ديو كل په توګه تصويب يا ردوي. ولسي جرګه نشي كولاى وړاندې شوې طرحه تر يوې مياشتې زيات وځنډوي. ولسې جرګه د پيشنهاد شوي قانون طرح تر تصويب وروسته مشرانو جرګې ته سپاري. مشرانو جرګه د پنځلس ورځو په اوږدو كې د هغه په هكله تصميم نيسي. ملي شورى د دولت د هغو قوانينو، معاهدو او پرمختيايي پروګرامونو په باره كې تصميم نيولو ته لومړيتوب وركوي كوم چې د حكومت د پيشنهاد په بنسټ د عاجل غور كولو ايجاب كوي. كه د قانون د طرحې پيشنهاد له دواړو جرګو څخه د لسو غړيو له خوا وشي، پيشنهاد د نوموړې جرګې د يو پنځمې غړيو ترتاييد وروسته ددې جرګې دكار په لست كې نيول كېږي.

• اته نوي يمه ماده

د دولت بودجه او دحكومت پرمختيايي پروګرام د مشرانو جرګې له خوا ددې جرګې د مشورتي نظريې سره يوځاى ولسې جرګې ته سپارل كېږي. د ولسې جرګې تصميم د جمهور رئيس ترتوشيح وروسته، مشرانو جرګې ته تر وړاندې كېدو پرته، نافذ ګڼل كېږي. كه چېرې د ځينو عواملو له مخې د مالي كال تر پيل مخكې بودجه تصويب نشي، د نوې بودجې تر تصويب پورې، د تېر كال بودجه تطبيقېږي. حكومت د مالي كال د څلورمې ربعې په اوږدو كې د راتلونكي كال بودجه د روان كال د بودجې له اجمالي حساب سره ملي شورى ته وړاندې كوي. د تېر مالي كال د بودجې قطعي حساب د راتلونكي كال د شپږو مېاشتو په اوږدو كې د قانون له حكمونو سره سم ملي شورى ته وړاندې كېږي. ولسي جرګه نشي كولاى له بودجې تصويب د يوې مېاشتې څخه زيات او د پور د اخيستلو او وركولو اجازه كوم چې په بودجې كې شامل نه وي، تر پنځلس ورځو زيات وځنډوي. كه چېرې ولسي جرګه په دغه موده كې د پور د اخيستو او وركولو د پيشنهاد په هكله تصميم ونه نيسي پيشنهاد تصويب شوى ګڼل كېږي.

• نهه نوي يمه ماده

كه چېرې د ملي شورى په اجلاس كې كلنۍ بودجه يا پرمختيايي پروګرام يا د عامه امنيت، د هېواد د خپلواكۍ او ځمكنۍ بشپړتيا سره مربوطه موضوع تر خبرو لاندې وي، د شورى د اجلاس موده د هغه تر تصويب مخكې پاى ته نشي رسېدلاى.

• سلمه ماده

كه چېرې د يوې جرګې مصوبه د بلې جرګې له خوا رد شي، د اختلاف د له منځه وړلولپاره د دواړو جرګو د غړو له خوا په برابر شمېر ګډ هيئت ټاكل كېږي. د هيئت پرېكړه د جمهور رئيس تر توشيح وروسته نافذه ګڼل كېږي. كه ګډ هيئت ونه كړاى شي د نظر اختلاف له منځه يوسي، تصويب رد شوى ګڼل كېږي. كه چېرې تصويب د ولسي جرګې له خوا شوى وي، ولسي جرګه كولاى شي په خپله وروستۍ غونډه كې هغه د خپلو غړو د رايو په اكثريت تصويب كړي. دا تصويب بې له دې چې مشرانو جرګې ته وړاندې شي، د جمهور رئيس تر توشيح وروسته نافذ ګڼل كېږي. كه چېرې د دواړو جرګو ترمنځ اختلاف د مالي قوانينو د طرحې په باب وي او ګډ هيئت يې په حل بريالى نشي، ولسي جرګه كولاى شي نوموړې طرح د غړيو د رايو په اكثريت تصويب كړي. دا طرح بې له دې چې مشرانو جرګې ته وړاندې شي د جمهور رئيس تر توشيح وروسته نافذه ګڼل كېږي.

• يو سلو يوومه ماده

د ملي شورى هېڅ غړى د هغې رايې يا نظريې له امله چې د وظيفې د اجرا په وخت كې يې څرګندوي، ترعدلي تعقيب لاندې نه نيول كېږي.

• يوسلو دويمه ماده

كه چېرې د ملي شورى كوم غړى په يوه جرم متهم شي، مسئول مامور له موضوع څخه هغې جرګې ته چې متهم يې غړى دى، خبر وركوي او متهم تر عدلى تعقيب لاندې راتلاى شي. د مشهود جرم په مورد كې، مسئول مامور كولاى شي متهم د هغې جرګې له اجازې پرته چې دى يې غړى دى تر عدلي تعقيب لاندې راولي او وي نيسي. په دواړو حالاتو كې كه چېرې عدلي تعقيب د قانون له مخې د توقيف ايجاب وكړي، مسئول مامور مكلف دى چې له موضوع څخه بې له ځنډه نوموړې جرګې ته خبر وركړي. او دهغه تصويب ترلاسه كړي. كه اتهام د شورى د رخصتۍ په وخت كې رامنځ ته شي، د نيولو او توقيف اجازه د مربوطې جرګې له اداري هيئت څخه ترلاسه كېږي او موضوع د نوموړې جرګې لومړنۍ غونډې ته د تصميم نيولو لپاره وړاندې كېږي.

• يوسلو دريمه ماده

وزيران كولاى شي د ملي شورى له دوو جرګو څخه په هره يوه كې ګډون وكړي. د ملي شورى هره جرګه كولاى شي خپلې غونډې ته د وزيرانو د حاضرېدو غوښتنه وكړي.

• يو سلو څلورمه ماده

1.     د ملي شورى دواړې جرګې په عين وخت كې، بېل بيل مجلسونه كوي.

2.     د دواړو جرګوګډې غونډې په لاندې حالاتو كې جوړېدلاى شي:

1.     په هغه وخت كې چې تقنينيه دوره يا كلنۍ غونډه د جمهور رئيس له خوا پرانيستل كېږي.

2.     په هغه حالاتوكې چې جمهور رئيس يې ضروري تشخيص كړي.

3.     د ولسي جرګې رئيس د ملي شورى د ګډو غونډو مشري كوي.

• يوسلو پنځمه ماده

د ملي شورى غونډې علني دي، مګر دا چې د مجلس رئيس يا لږ ترلږه د ملى شورى لس تنه غړي يې د سرى تـوب پيشنهاد وكـړي او جـرګه دا پيشنهاد ومني. هېڅوك نشي كولاى چې په زور د ملي شورى ودانۍ ته ننوزي.

• يو سلوشپږمه ماده

د ملي شورى د هر مجلس نصاب د رايى اخيستلو په وخت كې د غړو د اكثريت په حضور سره بشپړېږي او تصميمونه يې د حاضرو غړو د رايو په اكثريت نيول كېږي، مګر په هغو مواردو كې چې دې اساسي قانون بل ډول تصريح كړى وي.

• يوسلو اوومه ماده

ملي شورى په هر كال كې دوې عادي غونډې دايروي. د ملي شورى د دواړو جرګو د غونډو د كار موده په هر كال كې نه مياشتې ده. د اړتيا په وخت كې شورى كولاى شي دا موده اوږده كړي. د رخصتيو په ورځو كې د ملي شورى فوق العاده غونډې د جمهور رئيس په امر دايرېداى شي.

• يوسلواتمه ماده

د ملي شورى د غړي د مړينې، استعفى او عزل يا د داسې دايمې معلولېدو او معيوبېدو په صورت كې چې په دايمي توګه د وظيفې د اجراء خنډ شي ، د پاتې تقنينيه دورې لپاره د نوي استازي تعيين د قانون له حكمونو سره سم ترسره كېږي. د ملي شورى د غړيو د حاضرېدو يا نه راتلو سره مربوطې چارې د داخلي وظايفو په اصولو كې تنظمېږي.

• يوسلونهمه ماده

د تقنينيه دورې په وروستني يوكال كې د انتخاباتو دقانون د بدلېدو پيشنهاد د ملي شورى د كار په لست كې نشي نيول كېدلاى .

شپږم څپرکی

لويه جرګه

·          

• يوسلو لسمه ماده

لويه جرګه د افغانستان د خلكو د ارادې ترټولو ستر مظهر دى. لويه جرګه : 1. د ملي شورى له غړيو، 2. دولايتونواو ولسواليو دجرګو له رئيسانوجوړېږي. وزيران، د سترې محكمې رئيس او غړي كولاى شي د لويې جرګې په غونډو كې بې له دې چې د رايې وركولو حق ولري، ګډون وكړي.

·          

• يو سلو يوولسمه ماده

لويه جرګه په لاندينيو حالاتو كې دايرييږي: 1. د هېواد د خپلواكۍ، ملي حاكميت، ځمكنۍ بشپړتيا او په سترو مصلحتونو پورې د مربوطو چارو په باب تصميم نيول. 2. ددې اساسي قانون د حكمونوتعديل. 3. ددې اساسي قانون د (نهه شپېتمې) مادې له مخې د جمهور رئيس محاكمه كول.

·          

• يوسلو دولسمه ماده

لويه جرګه په لومړۍ غونډه كې، د غړيو له منځه يو تن د رئيس، يو تن د مرستيال او دوه تنه د منشى او دمنشي د نايب په توګه ټاكي.

·          

• يو سلوديارلسمه ماده

د لويې جرګې نصاب د رايې اخيستو په وخت كې د غړيو په اكثريت سره بشپړېږي. د لويې جرګې تصميمونه، له هغو مواردو پرته چې په دې اساسى قانون كې صريحاً ذكر شوي، د ټولو غړيو د رايو په اكثريت، نيول كېږي.

·          

• يوسلوڅورلسمه ماده

د لويې جرګې بحثونه علني دي، مګر دا چې د غړيو څلورمه برخه يې د سريت غوښتنه وكړي او لويه جرګه دا غوښتنه ومني.

·          

• يوسلو پنځلسمه ماده

د لويې جرګې د جريان په وخت كې د دې اساسي قانون (د يوسلويومې) او(يوسلودويمې) مادو مندرج احكام دهغې د غړيو په باب تطبيقېږي.

اووم څپرکی

قضاء

• يوسلو شپاړسمه ماده

قضائيه قوهْ د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت خپلواك ركن دى. قضائيه قوه له يوې سترې محكمې، داستيناف له محكمو او ابتدائيه محكمو څخه جوړه ده چې تشكيلات او واكونه يې د قانون له ليارې تنظيمېږي. ستره محكمه د سترقضايي اورګان په توګه د افغانستان د اسلامي جمهوريت د قضايې قوې په سركې ده.

• يو سلو اوه لسمه ماده

ستره محكمه نهه تنه غړي لري چې د جمهور رئيس له خوا د ولسى جرګې په تاييد اوددې اساسي قانون د (پنځوسمې) مادې د وروستۍ فقرې او د (يوسلو اتلسمې) مادې دحكمونو په رعايت د لسوكلونو لپاره ټاكل كېږي. د غړيو ټاكل د دوهم ځل لپاره جواز نه لري. جمهور رئيس د سترې محكمې يو غړى د سترې محكمې د رئيس په توګه ټاكي. د سترې محكمې غړي ددې اساسي قانون په (يوسلو اوه وېشتمې) مادې كې له راغلي حالت پرته، د خدمت د دورې تر پاى پورې له خپلو وظيفو څخه نه عزلېږي.

• يوسلواتلسمه ماده

د سترې محكمې غړى بايد لانديني شرايط ولري:

1.     . د ټاكلو په وخت كې د رئيس او غړو عمر ترڅلوېښتو كلو لږ نه وي.

2.     . د افغانستان تبعه وي.

3.     . په حقوقي يا فقهي علومو كې لوړې زده كړې او دافغانستان په قضايي نظام كې تخصص او كافى تجربه ولري.

4.     . د ښه سيرت او نېك شهرت لرونكى وي.

5.     . د محكمې له خوا د بشري ضد جرمونو او دجنايت په ارتكاب محكوم نه وي او يا له مدني حقوقو محروم شوى نه وي.

6.     . د وظيفې د تصدۍ په وخت كې په هيڅ سياسي ګوند كې غړيتوب ونه لري.

• يو سلو نولسمه ماده

د سترې محكمې غړې د وظيفې ترپيل مخكې ، د جمهور رئيس په وړاندې دا لوړه كوي: بسم الله الرحمن الرحيم "په نامه لوړه كوم چې د اسلام د سپيڅلي دين، د لوى خداى له احكامو، په دې اساسي قانون او نورو قوانينو كې له راغلو نصوصو سره سم حق او عدالت تاْمين او دقضاء وظيفه په بشپړ امانت، صداقت او بې طرفۍ اجراء كړم!"

• يوسلوشلمه ماده

د قضايې قوې صلاحيت د ټولو هغو دعوو غور ته شاملېږي، چې د دولت په شمول د حقيقي يا حكمي اشخاصو له خوا د مدعي يا مدعي عليه په حيث د قانون له حكمونو سره سم د محكمې په وړاندې اقامه شي.

• يوسلو يو ويشتمه ماده

ستره محكمه يوازې د حكومت اويا د محكمو د غوښتنې پر اساس له اساسى قانون سره د قوانينو، تقنيني فرمانونو بين الدول معاهدو او بين المللى ميثاقونو مطابقت څيړي او په باره كې وړ قرار صادروي. ستره محكمه د اساسى قانون، د قوانينو او د تقنيني فرمانونو د تفسير واك لري.

• يوسلو دوه ويشتمه ماده

هېڅ قانون نشي كولاى په هېڅ حال كې، كومه قضيه يا ساحه څرنګه چې په دې فصل كې مشخص شوې د قضايې قوې له صلاحيت څخه وباسي او بل مقام ته يې وسپاري. دا حكم د هغوخاصو محكمو چې ددې اساسي قانون په (نهمه شپېتمې ? اته اويايمې او يوسلواوه ويشتمې) مادو كې راغلى او د نظامي محكمو د تشكيل مخه نه نيسي. د دې ډول محكمو تشكيل او صلاحيت د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• يوسلو در ويشتمه ماده

ددې اساسي قانون دحكمونو په رعايت د محكمو په تشكيل، صلاحيت او اجراآتو پورې مربوطه قواعد او په قاضيانو پورې مربوطې چارې د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• يوسلو څليرويشتمه ماده

د قضايي قوې د مامورينو او نورو اداري كاركوونكو په برخه كې، د دولت د مامورينو او نورو اداري كاركوونكو د مربوطو قوانينو حكمونه نافذ دي خو تقرر، انفكاك، ترفيع، تقاعد، مجازات او مكافات يې د سترې محكمې له خوا له قانون سره سم تر سره كېږي.

• يوسلو پنځه وېشتمه ماده

د قضايي قوې بودجه دحكومت په مشوره د سترې محكمې له خوا ترتيبېږي اود دولت د بودجې د يوې برخې په توګه دحكومت له خوا ملي شورى ته وړاندې كېږي. د قضايي قوې د بودجې تطبيق د سترې محكمې خپل صلاحيت دى.

• يوسلو شپږ وېشتمه ماده

د سترې محكمې غړي، د خدمت د دورې ترسرته رسېدو وروسته، د پاتې ژوند په اوږدو كې د خدمت د دورې له مالي حقوقو څخه برخمن كېږي، په دې شرط چې په دولتي اوسياسي چارو بوخت نشي.

• يو سلو اوه وېشتمه ماده

كه چېرې د ولسي جرګې تر درېمې برخې زيات غړي، د سترې محكمې د رئيس يا غړو محاكمه د وظيفوي جرم يا د جنايت د ارتكاب د اتهام په اساس وغواړي او ولسي جرګه دا غوښتنه د ټولو غړيو له دريو برخو څخه د دوو برخو په اكثريت تصويب كړي، متهم له دندې څخه عزل او موضوع خاصې محكمې ته سپارل كېږي. د محكمې تشكيل او د محاكمې طرزالعمل د قانون په وسيله تنظيمېږي.

• يو سلو اته وېشتمه ماده

د افغانستان په محكمو كې محاكمه په علني ډول دايرېږي او هرڅوك حق لري د قانون له حكمونو سره سم په هغې كې ګډون وكړي. محكمه كولاى شي په داسې حالاتو كې چې په قانون كې څرګند شوي يا د محاكمې سري توب ضروري وګنل شي، سرې غونډې دايرې كړي خو د حكم اعلان بايد علني وي.

• يو سلو نهه وېشتمه ماده

محكمه مكلفه ده د خپل صادر كړي حكم اسباب په فيصله كې ذكر كړي. د محكمو د ټولو قطعى فيصلو عملي كول واجب دي خو د يوشخص د وژلو د حكم په حالت كې د جمهور رئيس منظوري شرط ده.

• يوسلو دېرشمه ماده

محكمې ترغور لاندې قضاياووكې ددې اساسي قانون او نورو قوانينو حكمونه تطبيقوي. كه چېرې د غور لاندې قضاياوو له جملې څخه د كومې قضيې لپاره په اساسي قانون او نورو قوانينو كې حكم موجود نه وي، محكمه د حنفي فقهې د احكامو له مخې او په هغو حدودو كې دننه چې دې اساسي قانون ټاكلي، قضيه په داسې ډول حل او فصل كوي چې عدالت په ډېره ښه توګه تاْمين كړي.

• يو سلو يو دېرشمه ماده

محكمې د اهل تشيع لپاره په شخصيه احوالو پورې مربوطو قضاياووكې د تشيع د مذهب حكمونه د قانون له احكامو سره سم تطبيقوي. په نورو دعوو كې هم كه په دې اساسي قانون يا نورو قوانينو كې حكم موجود نه وي او ددعوا دواړې خواوې له اهل تشيع وي، محكمې قضيه ددې مذهب له حكمونو سره سم حل او فصل كوي.

• يو سلو دوه دېرشمه ماده

قاضيان د سترې محكمې په پيشنهاد او د جمهور رئيس په منظورۍ ټاكل كېږي. د قاضيانو مقرري، تبديلي، ترفيع، مواخذه او د تقاعد پيشنهاد د قانون له حكمونو سره سم د سترې محكمې صلاحيت دى. ستره محكمه د اجرايى اوقضايى چارو د ښه تنظيم او د لازمو اصلاحاتو د تاْمين لپاره، د قضائيه قوې، عمومي اداري آمريت تاْسيسوي.

• يو سلو دري ديرشمه ماده

كه چېرې قاضي د جنايت په ارتكاب متهم شي. ستره محكمه د قانون له حكمونو سره سم د قاضي پرحالت غور كوي. كه چېرې ستره محكمه دده د دفاع تر اورېدو وروسته اتهام وارد وبولي جمهور رئيس ته يې د عزل پيشنهاد كوي او د جمهور رئيس له خوا تر منل كېدو وروسته متهم قاضي د جمهور رئيس په منظورۍ له دندې څخه عزل او د قانون له حكمونو سره سم جزا وركوله كېږي.

• يوسلوڅلور ديرشمه ماده

د جرمونو كشف د پوليس په وسيله او دجرمونو تحقيق او په محكمه كې پرمتهم باندې د دعوا اقامه د څارنوالۍ له خوا، د قانون له احكامو سره سم كېږي. څارنوالي د اجرائيه قوې برخه ده او په خپلو اجراآتو كې استقلال لري. د څارنوالۍ تشكيل، صلاحيت او د اجراآتو څرنګوالى د قانون له ليارې تنظيمېږي. د وسله والو ځواكونو، پوليسو او د ملى امنيت كاركوونكو د وظيفوي جرمونو كشف او تحقيق د خاص قانون له ليارې تنظيمېږي.

• يو سلوپنځه دېرشمه ماده

كه د دعوى لورى په هغه ژبه چې محاكمه پرې كېږي ونه پوهېږي، د قضيې پر موادو او اسنادو باندې د اطلاع او په محكمه كې په خپله مورنۍ ژبه د خبرو كولو حق د ترجمان پواسطه ورته تامينېږي.

اتم څپرکی

اداره

• يو سلوشپږ ديرشمه ماده

د افغانستان د اسلامي جمهوريت اداره د مركزي ادارې او محلي اداراتو د واحدونو پر اساس له قانون سره سم تنظمېږي. مركزي اداره پرځينو اداري واحدونو وېشل كېږي چې د هرې يوې په سركې يو وزير وي. د محلي ادارې واحد ولايت دى. د ولايتونو او مربوطه ادارو شمېر، ساحه، برخې او تشكيلات د نفوسو د شمېر، ټولنيزې او اقتصادي وضعې او جغرافيايي موقعيت پر اساس د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• يوسلو اووه ديرشمه ماده

حكومت د مركزيت د اصل په ساتلو سره د اقتصادي، ټولنيزو او فرهنګي چارو دګړندي كولو، ښه والى او د ملي ژوند په پرمختګ كې د خلكو د لازياتې ونډې اخيستلو په منظور، لازم صلاحيتونه د قانون له حكمونو سره سم محلى ادارې ته سپاري.

• يوسلو اته ديرشمه ماده

په هر ولايت كې يوه ولايتي جرګه جوړېږي. د ولايتي جرګې غړي له قانون سره سم د نفوسو په تناسب، د آزادو، عمومي، پټو او مستقيمو ټاكنو له مخې د ولايت د اوسېدونكو له خوا د څلورو كلونو لپاره ټاكل كېږي. ولايتي جرګه له خپلو غړيو څخه يو تن د رئيس په توګه ټاكي.

• يوسلونهه ديرشمه ماده

ولايتي جرګه د دولت د پرمختيايي اهدافو اود ولايت د چارو د ښه كېدو په تاْمينولو كې لكه څنګه چې په قوانينوكې څرګنده شوې، برخه اخلي او په ولايت پورې د مربوطو چارو په باب، مشوره وركوي. ولايتي جرګه خپلې دندې د ولايت د ادارې په مرسته ، سرته رسوي.

• يوسلو څلوېښتمه ماده

د محلى ادارې د چارو دسمون او په هغې كې د خلكو د فعالې ونډې اخيستو د تاْمين په مقصد، په ولسواليو او كليو كې د قانون له حكمونو سره سم جرګې جوړېږي. ددې جرګو غړي د آزادو، عمومي، پټو او مستقيمو ټاكنو له مخې د سيمې د اوسېدونكو له خوا د دريو كلونو لپاره ټاكل كېږي. په محلى جرګو كې د كوچيانو ګډون د قانون له حكمونو سره سم تنظيمېږي.

• يوسلو يوڅلوېښتمه ماده

د ښاري چارو د ادارې لپاره ښاروالي تشكيلېږي. ښاروال او د ښاري مجلسونو غړي د آزادو، عمومي، پټو او مستقيمو انتخاباتو له لارې انتخابېږي. په ښارواليو پورې مربوطې چارې د قانون له ليارې تنظيمېږي.

• يوسلو دوڅلوېښتمه ماده

دولت ددې اساسى قانـون د حكمونو د تعميل او د منـدرجو ارزښـتونودتاْمـين لـپاره لازمې اداري جوړوي.

نهم څپرکی

اضطراري حالت

• يوسلو دري څلوېښتمه ماده

كه دجګړې، دجګړې د خطر، وخيم اغتشاش او طبيعى آفاتو او يا ورته حالت له امله د خپلواكۍ او ملي ژوند ساتنه له هغه بهير څخه چې په اساسي قانون كې ټاكل شوى، ناشونې وګرځي د جمهور رئيس له خوا د ملي شورى په تاْييد د هېواد په ټولو او يا ځينې برخو كې اضطرارى حالت اعلانېږي. كه اضطراري حالت تر دوو مېاشتو زيات دوام ومومى د هغه د اوږدولو لپاره د ملي شورى موافقه شرط ده.

• يو سلوڅلورڅلوېښتمه ماده

په اضطراري حالت كې جمهور رئيس كولاى شي د ملي شورى او د سترې محكمې له رئيسانو سره په مشوره د ملي شورى ځينې صلاحيتونه حكومت ته انتقال كړي.

• يوسلو پنځه څلوېښتمه ماده

په اضطراري حالت كې جمهور رئيس كولاى شي چې د ملي شورى، د سترې محكمې د رئيسانو تر تاْييد وروسته د اساسي قانون لانديني حكمونه وځنډوي او يا قيود پرې ولګوي:

1.     . د اووه وېشتمې مادې دويمه فقره.

2.     . شپږ دېرشمه ماده .

3.     . د اووه دېرشمې مادې دويمه فقره.

4.     . د اته دېرشمې مادې دويمه فقره.

• يو سلو شپږ څلوېښتمه ماده

د اضطرار په حالت كې اساسي قانون نه تعديلېږي.

• يوسلو اوه څلوېښتمه ماده

كه چېرې د جمهوري رياست دوره او يا دملي شورى تقنيني دوره د اضطرار په حالت كې پاى ته ورسېږي، د نويو انتخاباتو تر سره كېدل ځنډېږي او د جمهور رئيس او ملي شورى د غړيو د خدمت موده تر (څلورو) مياشتو پورې، تمديدېږي. كه اضطراري حالت ترڅلورو مېاشتو زيات اوږد شي، لويه جرګه د جمهور رئيس له خوا راغوښتله كېږي. د اضطراري حالت تر پاى ته رسېدو وروسته، د دوو مېاشتو په دننه كې انتخابات ترسره كېږي.

• يوسلو اته څلوېښتمه ماده

د اضطراري حالت په پاى ته رسيدو سره هغه اقدامات چې ددې اساسي قانون د (يوسلوڅلورڅلوېښتمې او يوسلو پنځه څلوېښتمې) مادو له مخې شوې، بې له ځنډه له اعتباره لوېږي.

لسم څپرکی

تعديل

يوسلو نهه څلوېښتمه ماده

د اسلام د سپېڅلي دين له حكمونو څخه د پيروۍ اصل او جمهوري نظام نه تعديلېږي. د اتباعو د اساسي حقوقو تعديلول يوازې د هغوى د حقوقو د ښيګنې په منظور جواز لري. ددې اساسي قانون د نورو موادو تعديل د وخت د غوښتنواو تجربوله مخې، ددې اساسي قانون د (اوه شپېتمې او يوسلوشپږڅلوېښتمې) مادو په رعايت سره، د جمهور رئيس يا د ملي شـورى د اكثريت په پيشنهاد كېږي.

يو سلوپنځوسمه ماده

د تعديل د پيشنهاد لپاره د جمهور رئيس په فرمان دحكومت، ملي شورى، او د سـترې محكمې د غړيو له منـځه ، يو هيئت جـوړېږي او د تعديل طرح تياروي. د تعديل د تصويب لپاره لويه جرګه، د جمهور رئيس په فرمان او دلويې جرګې د فصل له حكمونو سره سم راغوښتل كېږي. كه لويه جرګه د ټولو غړيو له دريو برخو څخه د دوو برخو په اكثريت د تعديل طرح تصويب كړي، د جمهور رئيس تر توشيح وروسته نافذېږي.

يوولسم څپرکی

متفرقه حكمونه

• يوسلو يو پنځوسمه ماده

جمهور رئيس، د جمهور رئيس مرستيال، وزيران او د سترې محكمې رئيس او غړي د خپلې وظيفې په وخت كې نشي كولاى له دولت او اشخاصو سره هېڅ ډول انتفاعى معامله ترسره كړي. هغه معاملې چې د شخصى اړتياوو د تامين په منظور ترسره كېږي، له دې حكم څخه مستثنى دى.

• يوسلو دوه پنځوسمه ماده

جمهور رئيس، د جمهور رئيس مرستيال، وزيران، د ملي شورى او د سترې محكمې، رئيسان او غړي او قاضيان نشي كولاى د وظيفې د تصدۍ په موده كې په نورو مشاغلو لاس پورې كړي.

• يوسلو دريپنځوسمه ماده

قاضيان ، څارنوالان، د وسله والو ځواكونو د پوليسو منصبداران او دملي امنيت كاركونكى نشى كولى د دندې د تصدى په موده كې په سياسي ګوندونو كې غړيتوب ولري.

• يوسلو څلورپنځوسمه ماده

د جمهور رئيس، د جمهور رئيس د مرستيال، وزيرانو او د سترې محكمې د غړو شتمني، دخدمت تر دورې وړاندې او وروسته، د هغه اورګان په وسيله چې قانون يې ټاكي ثبت، څېړل او خپرېږي.

• يو سلو پنځه پنځوسمه ماده

د جمهور رئيس مرستيال، وزيرانو، د ملي شورى او دسترې محكمې رئيسان او غړيو ته د قانون له حكمونو سره سم ، مناسب معاش ټاكل كېږي.

دولسم څپرکی

انتقالى حكمونه

·          

• يوسلو شپږ پنځوسمه ماده

د ملت د بابا لقب او هغه امتيازونه چې د 1381 هـ ل كال د اضطراري لويې جرګې له خوا د افغانستان پخواني پاچا اعليحضرت محمد ظاهرشاه ته وركړل شوي دي، ددې اساسي قانون له حكمونو په رعايت سره سم د ژوند تر پايه د دوى لپاره محفوظ دي.

• يوسلو اوه پنځوسمه ماده

ددې اساسي قانون له نافذيدو څخه د ملى شورى د افتتاح تر نېټې پورې موده د انتقال دوره ګڼل كېږي. د افغانستان انتقالى اسلامى دولت د انتقال په دوره كې لاندينۍ وظيفې سرته رسوي :

1.      

1.     د شپږمېاشتو په دننه كې د جمهوري رياست، ملي شورى او محلى جرګو دانتخاباتو په اړه د تقنيني فرمانونو صادرول.

2.     له يوه كال څخه په كمه موده كې د محكمو دصلاحيتونو او تشكيلاتو او داساسى تشكيلاتو پرقانون باندې د كار پيل په اړه دفرمانونو صادرول.

3.     د انتخاباتو دڅارنې دخپلواك كمېسيون جوړول.

4.     د اجرايې اوقضايى چارو د غوره تنظيم په منظور د لازمو اصلاحاتو سرته رسول.

5.     د دې اساسي قانون د حكمونو د تطبيق په برخه كې د زمينې د برابرولو لپاره لازم تدبيرونه نيول.

• يوسلو اته پنځوسمه ماده

لومړنى منتـخب جمهور رئيـس د انتـخاباتو د نتايجو تر اعـلان دېرش ورځـې وروستـه په كـار پيل كوي . د ملى شورى انتخابات د جمهور رئيس له انتخاب څخه وروسته د يوه كال څخه په كمه موده كې دايريږي. دملى شورى واكونه د هغه د تاْسيس تر مودې پورې ددې اساسي قانون له مخې حكومت ته سپارل كېږي او موْقته ستره محكمه د جمهور رئيس په فرمان جوړېږي.

• يوسلو نهه پنځوسمه ماده

ملى شورى خـپل وظايف او واكـونه ددې اساسي قانون د حكمونو له مخې د تاْسيس سره سـم عملي كوي. د ملي شورى له لومړنۍ غونډې وروسته د دېرشو ورځو په موده كې حكومت او ستره محكمه ددې اساسي قانون له حكمونو سره سم تشكيلېږي. د افغانستان د انتقالى اسلامى دولت رئيس تر هغه وخته پورې چې منتخب جمهور رئيس په كار پيل كړى نه وي وظيفه سرته رسوي. ددې اساسي قانون د يوسلو اووه پنځوسمې مادې د څلورمې فقرې د حكم په رعايت، د دولت اجرايې او قضايې ارګانونه د حكومت او سترې محكمې ترتشكيل پورې خپلو وظايفو ته ادامه وركوي. هغه تقنيني فرمانونه چې د موقتې دورې له پيل څخه وروسته نافذ شوي دي د ملي شورى لومړنى غونډې ته راجع كېږي. دا فرامين تر هغه وخته پورې چې د ملى شورى له خوا لغوه شوي نه وي نافذ ګڼل كېږي.

• يوسلوشپېتمه ماده

دا اساسى قانون د لويې جرګې له تصويب څخه وروسته نافذ او د افغانستان د انتقالى اسلامى دولت د رئيس لخوا توشيح او اعلامېږي. او په نفاذ سره يې ددې اساسي قانون له حكمونو مغاير قوانين او تقنيني فرمانونه لغوه كېږي.

CTRL+C	Copy.
CTRL+X	Cut.
CTRL+V	Paste.
CTRL+Z	Undo.
DELETE	Delete.
SHIFT+DELETE	Delete selected item permanently without placing the item in the Recycle Bin.
CTRL while dragging an item	Copy selected item.
CTRL+SHIFT while dragging an item	Create shortcut to selected item.
F2	Rename selected item.
CTRL+RIGHT ARROW	Move the insertion point to the beginning of the next word.
CTRL+LEFT ARROW	Move the insertion point to the beginning of the previous word.
CTRL+DOWN ARROW	Move the insertion point to the beginning of the next paragraph.
CTRL+UP ARROW	Move the insertion point to the beginning of the previous paragraph.
CTRL+SHIFT with any of the arrow keys	Highlight a block of text.
SHIFT with any of the arrow keys	Select more than one item in a window or on the desktop, or select text within a document.
CTRL+A	Select all.
F3	Search for a file or folder.
ALT+ENTER	View properties for the selected item.
ALT+F4	Close the active item, or quit the active program.
ALT+Enter	Displays the properties of the selected object.
ALT+SPACEBAR	Opens the shortcut menu for the active window.
CTRL+F4	Close the active document in programs that allow you to have multiple documents open simultaneously.
ALT+TAB	Switch between open items.
ALT+ESC	Cycle through items in the order they were opened.
F6	Cycle through screen elements in a window or on the desktop.
F4	Display the Address bar list in My Computer or Windows Explorer.
SHIFT+F10	Display the shortcut menu for the selected item.
ALT+SPACEBAR	Display the System menu for the active window.
CTRL+ESC	Display the Start menu.
ALT+Underlined letter in a menu name	Display the corresponding menu.
Underlined letter in a command name on an open menu	Carry out the corresponding command.
F10	Activate the menu bar in the active program.
RIGHT ARROW	Open the next menu to the right, or open a submenu.
LEFT ARROW	Open the next menu to the left, or close a submenu.
F5	Refresh the active window.
BACKSPACE	View the folder one level up in My Computer or Windows Explorer.
ESC	Cancel the current task.
SHIFT when you insert a CD into the CD-ROM drive	Prevent the CD from automatically playing.
CTRL+TAB	Move forward through tabs.
CTRL+SHIFT+TAB	Move backward through tabs.
TAB	Move forward through options.
SHIFT+TAB	Move backward through options.
ALT+Underlined letter	Carry out the corresponding command or select the corresponding option.
ENTER	Carry out the command for the active option or button.
SPACEBAR	Select or clear the check box if the active option is a check box.
Arrow keys	Select a button if the active option is a group of option buttons.
F1	Display Help.
F4	Display the items in the active list.
BACKSPACE	Open a folder one level up if a folder is selected in the Save As or Open dialog box.
	Display or hide the Start menu.
+BREAK	Display the System Properties dialog box.
+D	Show the desktop.
+M	Minimize all windows.
+Shift+M	Restores minimized windows.
+E	Open My Computer.
+F	Search for a file or folder.
CTRL+ +F	Search for computers.
+F1	Display Windows Help.
+ L	Lock your computer if you are connected to a network domain, or switch users if you are not connected to a network domain.
+R	Open the Run dialog box.
	Display the shortcut menu for the selected item.
+U	Open Utility Manager.
Press	To
END	Display the bottom of the active window.
HOME	Display the top of the active window.
NUM LOCK+ASTERISK on numeric keypad (*)	Display all subfolders under the selected folder.
NUM LOCK+PLUS SIGN on numeric keypad (+)	Display the contents of the selected folder.
NUM LOCK+MINUS SIGN on numeric keypad (-)	Collapse the selected folder.
LEFT ARROW	Collapse current selection if it's expanded, or select parent folder.
RIGHT ARROW	Display current selection if it's collapsed, or select first subfolder.
Right SHIFT for eight seconds	Switch FilterKeys on and off.
Left ALT +left SHIFT +PRINT SCREEN	Switch High Contrast on and off.
Left ALT +left SHIFT +NUM LOCK	Switch MouseKeys on and off.
SHIFT five times	Switch StickyKeys on and off.
NUM LOCK for five seconds	Switch ToggleKeys on and off.
+U	Open Utility Manager.

 

 

دابدالی احمدشاه دظهور زمینه

دابدالی احمدشاه دظهور زمینه

د اتلسمې زېږېدېزې پېړۍ څلورمه او پینځمه لسېزې د نادرشاه افشار د واکمنۍ او پاچاهۍ له دور سره سمون خوري . دا هغه دور وو چې د ځمکوالۍ له شډل زبېښاک ، د وگړو له لوټ اوتالا ، د زیږغاړي تولباړې 'تشدید مالیه' جوړښت ، الغا او تلغا ، تاوترېخوالي ، زورمټي ، ټولوژنې ، اورلړۍ ورانۍ او له ککریو څخه د منارونو د جوړولو یو ناورین وهلی دور وو.

احمدشاه بابا په افغانستان کې یوازېنی پاچا وو چې تاج یې پرسر نه اېښوده او پگړې یې تړله او له خلکو سره په اړیکه کې وو. د پلاز 'تخت' پرځای به پر ځمکه کښېنسته او په ورین تندي به یې له خلکو سره خبرې اترې کولې. ..... خپله کورنۍ یې له دولت او واک څخه لیرې وساتله او یوازې تیمور یې د جهان خان پوپلزي تر لارښوونې لاندې دهېواد په لوېدېځو او ختیزو سیمو کې د سیاسي او پوځي روزنو په چارو کې بوخت وساته. د کورنۍ دغه بیلوالی تر دې کچې وو چې د هیواد تأریخ او وگړي پرته له تېمور او سلیمانه د بابا نور بچیان په بشپړه توگه نه پیژني حال دا چې بابا اته زامن درلودل: [سلیمان ، تیمور، شهاب، سنجر، یزدان بخش ، سکندر ، داراب او پرویز]. (میرغلام محمد غبار)

د ۱۷۴۰ زېږدېز کال له پیله بیا تر کال ۱۷۴۷ د افغانستان د معاصر دولت تر جوړېدلو پورې د افغانستان د پښتنو ، تاجیکو، هزاره وو، چارایماقو ، ازبک او ترکمنو ډلو ټپلو د کابل د سیند پر ورڅېرمه راغو او بانډو، په بلخ او کندز ، اندخوی ، سرپل ، شبرغان ، هرات ، بادغیس او سیستان کې د نادر پر وړاندې د پاڅون بیرغونه را پورته کړل او سره له دې چې د نادر پو پنا کوونکي ځواک دغه پاڅونونه په وینو ولمبول مگر بیا یې هم و نه شوای کولای چې زموږ د وگړو د خپلواکۍ غوښتنې پیاوړی غږ په ستوني کې غلی کړي او هر ځل چې د هېواد په یوه گوټ کې یو پاڅون په زور او د شلگرو ، توپ او مردکو په مټ غلی کېده نو د هېواد له بل گوټ څخه به دغه غږ بیا را پورته شو او ځانمنونکو چارواکو ته به یې د سر په کاسه کې اوبه ورکولې. (د نادر افشار پروړاندې پاڅونونه ? د اعظم سیساني لېکنه ، ۷ پاڼه).
په دغسې یوه بې ټیکاوه له اړدوړاو کړکېچه ډک چاپیریال کې د هیواد په میلیونونو وگړي د خپل سریزې ځمکوالې واکمنۍ د بدلون په لټه کې ول او په پای کې نادرشاه افشار د خپل د دربار د سرلارو پر لاس ووژل شو چې د سترگو په رپ کې یې حکومت هم دړې وړې کیږي او په سېمه کې د افغانستان وگړي لومړي وگړي دي چې د آزادۍ او خپلواکۍ د تمبلونو انگازې یې په هرگوت کې خپرې کړې او د کندهار په ښار کې په کال ۱۷۴۷ ' ز' کې یې د ابدالي احمد شاه  تر مشرۍ لاندې د یوه نوي هیواد "افغانستان " بنسټ کښېښود چې له هغه وروسته زموږ وگړي پرخپل برخلېک د واک څښتنان شول او خپل له لاسه تللی نوم ، برم او پت یې بیرته تر لاسه کړ.

احمدشاه ابدالي پر کال ۱۱۳۵ هجري کې چې له ۱۷۲۲ زېږدېز سره سمون خوري په هرات کې زېږېدلی دی. پلار یې زمان خان ابدالي او موریې زرغونه د کندهارله ارغندابه د عبدالغني خان الکوزي خور وه. زمان خان کاروندی او پوه سړی وو. هغه د هرات ټول ملي ځواک یو موټی کړ او خپل ځان یې د صفوي لښکر د مخنیوي لپاره چمتو کړ. ترکمان صفي قلي خان چې لښکریې په توپچي ځواک او شوبلو هم سمبال وو د ابدالیانو د ټکولو لپاره د هرات پر لور را وخوځېد. د محمد زمان خان تر مشرۍ لاندې ابدالي ځواک د میرڅي د مخنیوي لپاره تر کافر کلا پورې راووت. کله چې فارسي "ایراني" ځواک سیمې ته راورسید او جگړه پیل شوه نو کارپوه او زړه وروابدالي توپک لرونکي ځواک پر صفوي لښکر اورونه بل کړل او دروند تاوان یې ور ورساوه او له پیاوړي یرغل څخه وروسته یې د صفي قلي خان ځواک دړې وړې او مشهد ته یې د تېښتې لپاره اړ کړ. کله چې صفي قلي خان د خپل لښکر نه رغېدونکې ماته په سترگو ولېدله نو مرگ یې تر ژونده ښه وباله نو د باروتو پربگۍ کښېناست او ځان ته یې اور واچاوه او دړې وړې شو. دغه جگړه پر ۱۱۳۲ هجري (۱۷۱۹ ز) کال په کافرکلا کې (نن اسلام کلا) یادیږې تر سره شوه. (حبېبي ، د افغانستان لنډ تأریخ ، ۲۳۸ پاڼه) .
پرصفوي لښکر له دغې بریا وروسته محمد زمان خان تر دوه وو کالو او پېنځو مېاشتو پورې په هرات کې په برم او کرارۍ حکومت وکړ او پر کال ۱۱۳۵ هجري چې له ۱۷۲۲ سره سمون خوري سترگې له نړۍ پټې کړې. په دغه کال کې احمدشاه لا یو کلن نه وو شوی او له پلرنۍ مېنې بې برخې شو او د خپلې زړه سواندې مور او مشر ورور ذوالفقار خان تر سپیڅلي سیوري لاندې یې وده وکړه او یوازې یې دومره وکولای شول چې د جومات له ملا څخه د قران کریم لوستنه زده کړي او لمېسانده "باسواد" شي.

د ۱۱۸۲ه کال د محرم دمیاشتي په دیارلسمه احمد شاه بابا شاه ولي خان دبدخشان دوالي سلطان شاه له فساده دبدخشان سیمي دژوغورلو او دانحضرت محمد مصطفی (ص ) مبارکي خرقې چي په بدخشان کي وه دراوړلو په موخه بدخشان ته ولیږه او هغه بدخشان ونیوه او خرقه مطهره ئې دکابل له لاري کندهار ته یوړه (استاد بېنوا )

ذوالفقار خان پر هرات له ۹ کلن حکومت او د هرات د ساتنې لپاره له نادر سره له سختو نښتو او جگړو او د نادر له لاسه له ماتې وروسته له احمد شاه سره چې ۹ کلن وو کندهار ته راغی او له خپل ورور ذوالفقار خان سره یو ځای د شاه حسین هوتکي په زندان کې ولوېد. احمدشاه له ۱۷۳۱ تر ۱۷۳۸ پورې په زندان کې وو او په ۱۷۳۸ کال کې نادر کندهار ونیو او له ذوالفقار خان سره یو ځای له زندانه خلاص او مازندران ته په جلا وطنۍ اړ اېستل شو. وروسته له هغه چې نادر له هندوستانه په بریا راستون او په مشهد کې یې د خپلې بریا لمانځنه وکړه (۱۱۵۳ ق چې ۱۷۴۰ زېږدېز کال کیږي) نولس کلن احمد شاه د نادرشاه افشارپه لښکر کې گډون وکړ چې په ارمنستان ، داغستان ، آیروان ، آذربائيجان او نورو سېمو کې د نادر د جگړو او نښتو په بریاوو کې یې د خپلې کارندې ونډې له امله د نادرځانگړی پام ځانته را واړاوه او دغه پاملرنه دومره پیاوړې وه چې هغه یې د خپل ساتونکي ځواک د افسر او دافغاني لښکر د مرستیال په توگه و ټاکه. له دغه مهاله وروسته احمدشاه د نادر تر مړېنې (تر ۱۷۴۷ کال پورې) د واکمنۍ ، حکومت کولو او سترواکۍ جوړولو رموزونه زده کړل. په حقیقت کې د ایران په شمال اود لوېدېځ په گڼو سېموکې د نادر د لښکر پرمختگ او بریاوې د ابدالي احمدشاه لپاره د یوه پوځي پوهنتون په توگه ګڼل کېده ځکه چې په هغو وختونو کې په سېمې کې هیڅ ډول پوځي پوهنتونونه او ښوونځي نه ول چې د پوځي روزنې او د دفاعي چارو زده کړه په کې تر سره شي.
وروسته له دې چې نادر د خپل د دربار د سروالاوو (د محمدخان قاجار او ملگرو په گډون) په خبوشان کې ووژل شو ابدالي احمد خان او افغاني بولندویانو د نادر حرم د نادرد لښکر له تیري او لوټ څخه وژغوره او د نادر د حرم میرمن د دغه کار په درناوي کې د "کوه نور الماس" او د فخراج ? د محمد شاه بابري له خزانې څخه د یوه یاقوت نوم ؤ چې د نادر افشار لاس ته ورغلی ؤ?دهخدا? یوه گرانبیه دانه یې احمدخان ته ډالۍ کړه او احمد خان کندهار ته راستون شو. ( داکټر محمود افشار یزدي ، افغاننامه ، لومړۍ توگ ، ۱۸ پاڼه).

د۱۷۴۷ کال داکتوبرپه څورلسمه نیټه په کندهار کې دافغاني مشرانولخوا په هغه ملي جرګه کي چي دشېرسورخ په مزار کي جوړه شوې وه او  د اته ورځو پرلپسې غونډو ورسته واک د همدې زیارت ملنګ ته چي صابرشاه نومیده ورکول سو نو هغه پاڅيد اود غنمو وږی ئې د ۲۵ کلن  احمد شاه ابدالي په پکړۍ کي وټومبه او هغه ئې دافغانستان دپاچا په توګه وټاکه  او ټولو افغانانوپه پاچا ومانه

په کندهار کې افغاني مشرانو د حاجي جمالخان بارکزي ، محبت خان پوپلزي ، موسی خان اسحق زي ، نورمحمد علیخان علیزي، نصرالله خان نورزي (تأریخ سلطاني ، ۱۲۲ پاڼه) په گډون د کندهار په مزار شیرسرخ کې د افغانانو له منځه د یوه ملي لارښود د غوره کولو په موخه یوه جرگه جوړه کړه. د خانانو هریو د واک د نیولو غوښتونکی وو او د یو بل ټاکنه یې غندله ، جرگه تر اتو وروځو پورې وغځېدله او له اوږدو خبرو اترو وروسته یوې منونکې پایلې ته و نه رسېدله. د جرگې په نهمې ورځې د جرگې غړیو د صابر شاه په نامه یو روحاني چې د مزارشیرسرخ مجاور وو د منځگړي په توگه وټاکه او ټولو ومنله چې هرڅوک دی وټاکي ، نو ټول به هغه ته بیعت وکړي . دغه سپیڅلی صوفی مشربه له خپله ځایه پاڅېده او له څیرمه سېمې څخه یې د غنمو یو وَږی را واخیست او بیرته جرگې ته راستون شو ، د جرگې ټولو غړو د هغه پرهر خوځښت سترگي نیغې کړې وې او لاره یې څارله چې څه کوي او سترگې په لار ول چې چا ته نېږدې کېږي . په جرگه کې صابر شاه لېدلې وو چې یوازېنی تن چې ډیرې خبرې نه کوي ، احمد خان دی ، صابر شاه احمدخان ته نېږدې کېږي او دغنمو وَږی د احمد خان په پگړۍ ورټومبي او وېې ویل : " دا ستا جېغه ده او ته د افغانانو پاچا یې! " د جرگې گډونوالو د احمد خان ټاکنه احمد خان ته مبارک وویله او له ټولو مخکې حاجي جمالخان بارکزي ورپسې نورمحمد علیزي او د توکمونو نورو مشرانو او سپین روبو له احمد شاه څخه خپل ملاتړ څر گندکړ او هغه ته یې ډاډ ورکړاو احمد خان په درناوي او مننې دغه ټاکنه ومنله. (۱۱۶۰ هجري ، د ۱۷۴۷ کال د اکتوبر مېاشت) . احمدخان په دغه وخت کې ۲۵ کلن وو. (سراج التواریخ ، لومړی ټوک ،۱۲ پاڼه ، بېنوا ، د غنمو وَږی) .
کله چې نامتو انگریزي څیړونکي الفنستون د افغانانو په اړه خپل پراخ اړخېزه کتاب لېکه نو د سویل لوېدېځو افغانانو د خبرو په څپرکۍ کې احمد شاه بابا  د اوسني افغانستان د بنسټ اېښودونکي په توگه یادوي : " احمد شاه په پوهې او کاروندیۍ د یوې سترې سترواکۍ بنسټ کښېښود. د مړینې په وخت کې د هغه متصرفه سیمې د خراسان له لوېدېځه تر سرهند او له آمو د هند ترسېنده پورې و غځېدلې او دغه سېمې یې یا د تړون له مخې او یا په لاس (د تورې په زور) ترلاسه کړلې. (الفنستون ، افغانان ، ۴۹۴ پاڼه).

همدغه ستراحمدشاه بابا  وو چې موږ ته یې د ملي او سیاسي پیژندنې نوم را وبخښه ، که نه زموږ ملت د هند ، یا د ایران او یا د ماوراءالنهر د پردیو پاچایانو د خپلسریو او تیرغمالۍ تر سوک لاندې خپله ملي پیژندنه له لاسه ورکوله. د احمد شاه بابا ستره هېله د افغانستان د وگړو سمسورتیا ، سرلوړي او خپلواکي وه . د یوه سرتیري، د برخلېک جوړونکو ډگرونو د پرانېستونکي او د زړه ور ملي لارښود په توگه یې د اوږدو او ترخو سختوسفرونو ډول ډول غښکې"خطرونه" ومنلې او افغانانو ته یې ویاړونه وگټل . هېڅکه یې له هېواد سره دوکه او درغلنه ونه کړه او خپل هېوادوال یې سپک ونه گڼل. هېڅکله یې له خپلو هېوادوالو څخه ځان لوړ و نه گاڼه ، هېڅکله یې د هوساېنې او غورغوشتنې پرنالیچې ډه ډه ونه لگوله . هېڅکله یې له بهرني ځواک څخه لارښونه وانه خېستله او هېڅکله یې خپله توره د هېوادوالو پروړاندې ونه چلوله. سره له دې چې احمدشاه له چا تاج اخیست او د چا پرسر یې تاج اېښود خو هیڅکله یې تاج پرسر نه کړ. لکه خپلو نورو هېوادوالو یې پگړۍ پر سره کوله او له هغو سره پر سپیرې ځمکې کښېنسته او د هغوی د زړونو دردونوته یې غوږ نیو او د بې وزلوغوښتونو ته یې وردانگل او لاس نیوی یې کاوه او دیوه زړه سواندي پلار په توگه یې له هیوادوالوسره چال چلند کاوه او له همدې امله وه چې هېوادوالو "بابا" باله.

د همدغه درنښت له کبله ده چې الفنستون لېکي : " که په رښتیا په آسیا کې یو پاچا د خپل ملت درښتوني درناوۍ وړ وي ، نو پرته له احمدشاه بل څوک نسته" (هماغه اثر ، ۳۸۱ پاڼه)
افغانان گروهن دي چې ستر احمدشاه بابا  د هېواد یوه ستره او نېکنومې ځلانده سیاسي څیره ده او د افغانستان په معاصر تأریخ کې د ستر درناوي وړ درېز او ځای لري او که څوک د هغه لوړ شخصیت ته په سپکه وگوري نو دهېواد د رښتونو بچیو د کرکې وړگرځي.
دهېواد گرانه بچیه ! دا ومنه چې د ستراحمدشاه بابا (ع) د پوهې او تورې له برکته ده چې نن د نړۍ د ځمک انځورې پرمخ د افغانستان ځای او نوم لېدل کېږي اوبې ځایه نه ده چې د هغه بچې پرې ویاړي . له همدې امله هیڅ د انصاف وړ تاریخ لېکونکی او لېکوال به نه وي چې افغانستان د ستر احمدشاه بابا د گرانبیه مېراث په توگه ونه مني او د هغه ملي خپلواکۍ او واکمنۍ ته درناوی ونه کړي او دداسې یوه کارپوه افغان پاچا یاد په درنښت یاد نه کړي.
راځـﺊ چې ستراحمدشاه بابا  په درنښت یاد کړو او دهغه د سترو اواړینو کارنامو منندوی اوسو او د هېواد بچېو ته د داسې سترو ملي شخصیتونو د کارنامو درسونه ورزده کړو. پای

ابدالیان څوک وو، څنگه او له کوم ځایه هرات ته راغلل؟

د ابدالیانو (یا درانیانیو چې نن ورځ پر همدغه نوم یادیږي ) پیاوړي ټـبـر خپل نوم د پښتانه توکم د نامتو نېکه له نوم ابدال یا اودال څخه اخیستی ، اودال د ترین زوی ، ترین د شرخبون زوی ، شرخبو ن د سربڼ زوی وو. پوهاند حبیبي د اپتل د نوم د ژورې پلټنې له لارې چې له هپتال سره برابر دی غواړي د ابدال او اودال ریښې ته ورسیږي. هغه لېکي چې د ابدال رېښه اپتل Aptal یا هپتالي ته رسیږي او دا د آریایانو له یوه توکمه یوه سپین پوټکي ټبر ته تر ۴۰۰ زیږدیز کال پورې ځغلي چې په باختر او تخارستان کې یې پیاوړی دولت جوړ کړ. (۱)

که څه هم د پوهاند حبیبي دغه هڅه یو شمیر سخت دریزو پښتـنو ته د منلو وړ نه ده ، خو افغان څېړونکی ښاغلی محمد معصوم هوتک د (اودل، ابدل، اپتل، هفتل) ترنوم لاندې د اروا ښاد حبیبي دغو اندونو ته په کتنې لېکي چې : د ابدالیانو رېښه د آریایي توکم د هغه سپین پوټکي ټـبر تر رېښې پورې ځغلي چې په تأریخ کې د اپتل Aptal یا هفتل پر نوم یادیږي . اروپایانو د آریایانو د غه هپتالیان د سپېنو هونانو تر نامه لاندې لیکلي او وایي چې (هون ، هان) په پښتو کې د (خان) اوښتلې بڼه ده ... عربانو دغه ټـبر ته [هیاطله] وَیـَـلـَي دي. تأریخي څېړنې څرگندوي چې افغانستان ته له راتگه وروسته دغه سپېن پوټکي آریایان له دوی څخه پـخوا - مېـشتو توکمونو (پکهت ، پښـت ) سره گډ شوي دي . د هفتالیانو ژبه هر څه چې وه ،وه به ، خو له پکتهانانو سره له یو ځای کېدلو وروسته له سره تر پایه په (پښتو) واوښتـلـه. د ۴۰۰ زیږدیز کال په شااو خوا کې د اپتـل ټـبـر په باختر او تخارستان کې یو پیاوړی دولت رامنځ ته کړ ، له ساسانیانو سره یې جگړې وکړې او د وخت او تأریخ د زړه پر سر لیکل شوې ډَبـر لېکې یې و موندل شوې)(۲)

په کندهار کي د اعليحضرت احمدشاه بابا مقبره

باید ور غبرگه کړم چې په طبري (۳) کې یاده شوې (هېاطله) یا (هفتالي) چې عربي لېکونکو په تیر وَتـنـې د هېاطله او هېطال په بڼه لیکلی او سمه او نیږدې بڼه یې هماغه (چیني اپتل) ده ،د آریایانو د یوه نامتو ټـبـر نوم وو چې د خپل راتگ په هماغو لومړیو شپو ورځو کې یې د ایندوکـــَش (هندوکش) په شمال تخارستان کې استوگنه غوره کړه.هغوی په پېنځمه پېړۍ کې د هندوکش سویل ته را وا وښتل او خپله ژبه یې چې هر څه وه له خپلو پخوا- مېشتو ټـبرونو (د زابلستان له پکتهانانو) سره پر یوځای کېدنې ، هیره او پښتو یې را خپله کړه. د دغه ټـبـر د پاتې شونو ټولنیزې څانگې د افغانستان په بدخشان او تخارستان کې د یفتلیانو پر نامه پېژندل کېږي.

اکاډیمیسن ډاکټر جاوید لیکي چې :( په پخوا وختونو کې به هېاطله پاچایانو پر تخارستان حکومت کاوه او یبغو بلل کېدل. د لرغونو کوشانیانو لارښود مشران هم یبغو بلل کېدل. چېني هپتل ، هپتال ، یپتل (yeptal) په پاړسي کې ابدال شوی دی. هفتالیانو بودایي گروهنه یا عقېده درلودله او د ساساني لومړي شاپور پرمهال د ساسانیانو د واکمنۍ یوه برخه ول. شاپور د زرتشت د کعبه په ډبر لېکه کې نرسه یې د هند، سکستان او تخارستان د پاچا پر نامه پېژندلی دی )(۴)

خو د پوهاند حبیبي پر وینا ، هپتالیانو بودایي مذهبي تگلاره نه درلوده او په خپلو لومړنیوسوبو کې یې د بودایانو ډیري لمنځنځایونه را ونړول او د دغې گروهنې لاررویان یې ووژل. کله چې په (۹ هجري یا ۶۳۰ زیږدیز کال کې ) هیوان تسانگ افغانستان ته راغی نو د گندهاره په ولایت یې ډیري وگړي او شهزادگي ولېدل چې د خپلو لمنځنځاینو

لنډه كيسه

لنډه كيسه
د زړې بوډۍ په سترگو كې اوښكې ډنډ شوي وي خو څو شيبې وروسته يې اوښكې په گونځي گونځي مخ وبهيدې،بوډۍ د ټيكرې په څنډه اوښكې پاكې كړې او د مخامخ كنډو په لور يې وكتل ښه شيبه يې كنډو ته كتل،لاره كې يې سترگې گنډلې وې چې څوك به په كنډو را واوښت تر هغې به يې څاره چې له سترگو به يې فنا شو ، بوډۍ تر ډيره ناسته وه او همداسې يې د خپل ورك زوي لارې څارلي، مازديگر په تيريدو و ،او لمر خپلې وروستۍ وړانگې په منډه منډه له غرونو ټولولي بوډۍ نااميده كور ته ننوته،
بوډۍ به هره ورځ په دروازه كې ناسته وه او د خپل مسافر زوي لاري به يې څارلي خو دا ډيره موده كيده چې د زوي يې احوال نه و ترلاسه شوئ، ورځي اوونۍ ان مياشتي تيري شوي خو د بوډۍ د ځوي درك مالوم نشو،كور كې چوپتيا خپلې وزري غوړولي وې، كله كله به د كوره بهر د سپيو غپا د كور چوپتيا ماته شوه،د جلال پلار جمعه خان د كلي له جوماته راستون شو ،د كور په دروازه ننوت له څيرې ضعيفه و زړي جامي او واسكت يې په تن و بوډۍ هم ورپاڅيده تر ستړي مشي وروسته يې سپيري شونډي وخوزيدي:سړيه ! سبا بل سبا اختر دى د كلي مسافر به له مسافرى راغلي وې د جلال زوي به يې څه خبر نه وي راوړي؟جمعه خان څو شيبي چوپ و وروسته يې خوله وخوزيده :نه ! يو دوه كسه راغلې و ،خو د جلال سره تللې كسان لا نه و راغلې خلك وايې چې گوندې سبا به راشي.

د جمعه خان پدې خبرو سره د جلال مور بيا نا اميده شوه ښه شيبه يې وژړل پداسې حال كې چې له سترگو يې اوښكې څڅيدي په سوچونو كي لاهو شوه
+++
جمعه خان د كلې يو بې وسه كروندگر و ، تر ډيره وخته يې د نارينه اولاد هيله درلوده خود جمعه خان هعه ورځ په زړه كې د اميد غوټۍ وغوړيدي چې يوه ورځ د كروندي څخه د كور په دروازه د ننوتو سره يې د دريو لورگانو څخه دوه لورگانو مخې ته ورمنډه كړي ، او د هغه يوازينې ورور زيرۍ يې پرې وكړ، چې د ده په نه شتون كې دې نړۍ ته راغلئ و،جمعه خان له ډيرې خوښى څخه نه د هغه سوړ منگې اوبه اوغوښتي او نه يې هغه چايبر ته پام شو چې ده به پري نور كله د ټولي ورځي ستړيا لرې كوله، بس ټوله ستړيا يې د زيرې په اوريدو سره لرې شوه او ايله يې د زوي په پيدا كيدو د ارام ساه واخيسته، ورځي او اونئ تيريدي او د جمعه خان هيلې هم ورسره د خپل هغه يوازيني زوي پورې كلكيدې چې اوس يې يوازي په قدم اخيستلو پيل كړي و،جلال د خپلو خورگانو په پام لكه د غرنې گل په څير له يوې ورځې څخه بلې ته غوړيده خو د جمعه خان د كروندو سختو كارونو نور په ملا لكه د غرونو نښتر رامات كړي و خو جمعه خان هغه هيله چې يوه ورځ به د جلال سيورې ته كينې په غوړيدو وه،هغه شيبې راورسيدي چې جمعه خان يې كلونه كلونه انتظار كړى و، جلال رالوي شو او تل به يې هڅه كوله چې د پلار له اوږو بار واخلي خو د پلار پرې د اوبو راخيستو خبره هم نه لوريده،د جلال هم اوس شونډه توره شوي وه خو په وطن داسې سپيرې وچكالئ گوتې ښخې كړي وې چې خلك يې ټول سبا او بيگا ته حيران كړي و جلال ته چې كله جمعه خان د خپل تره زوي لور په نامه كړه نو بيا ورته دې واړو واړو كارونو خوند نه وركولو،ددې تر څنگ به يې هره ورځ ډله ډله همځولي ايران ته او له هغه ځايه نورو هيوادونو ته په مزدورى پسې تلل ، ايران ته هم ځوانان ځكه ورمات شوي و چې په سيمه كې كوم بل مناسب كار روزگار درك نه لگيده، ، نسيم په كلي كې د جلال تر ټولو نږدي دوست و، يوه ورځ يې د جلال سره ايران ته تلو وويل جلال هم تر لږ سوچ وروسته ايران ته د تلوپريكړه ورسره وكړه،څو تنه همځولي يې لا پخوا د ايران په طرف روان و جلال هم خپلي جامي پدي نيت غوټه كړي چې د پلار سره به د ولور درانه بار ته اوږه وركړي خو د جلال د كوره واته داسې و، لكه د هغه جنازه چې كوره وځي د مور او خورگانو چغو او ژړا يې ټول كلى له ملا اذانه وړاندي له خوبه ويښ كړي و، جمعه خان هم خپل سپين دسمال د سترگو نه راروانو اوښكو ته كلك نيولى و، جلال لاړ او په كور داسي خاموشي خوره شوه لكه په جلال يې چې رښتيا خاوري اړولي وي،او جنازه يې له كوره وتلي وې
----
اختر ته يوازي يوه ورځ پاتې وه كلي ته څو تنه مسافر راستانه شوي و،جمعه خان هم د څو تنو مسافرو د كورونو دروازي وټكولي د جلال پوښتنه به يې ترې وكړه خو نا اميده به راستون شو، كلي كې يې له چا واوريدل چې نسيم راغلى دي،جمعه خان هم سيده د هغه د كور په طرف ور روان شو زړه كې يې د اميد غوټۍ وغوړيدي، چې اوس به يې د زوي احوال مالوم شې زړه كې يې تيره شوه چې اوس به نو كه خداي كول جلال بنډل بنډل پيسي راليږلي وې چې د واده بندوبست ورته ونيسم،جمعه خان لا په همدي فكرونو كې و چې د نسيم كور ته ورسيد، د نسيم سره تر جوړ تازه وروسته جمعه خان تري د جلال حال احوال پوښتنه وكړه د نسيم په څيره كي گونځي پيدا شوي خوله يې خبرو ته جوړوله خو خبري يې نشوي كولاي سترگو كې يې د اوښكو ډنډونه جوړ شول او تر ډيره چوپ وجمعه خان نوره حوصله ختمه شوه او وي ويل:
ولي راته نه وايې وايه كنه په زوي مه څه شويې؟
نسيم ښه شيبه نور هم چوپ و سترگي يې ښكته اچولي وې، خو اخير يې خوله په خوزيدو شوه:موږ څو كسه چې كله ايران ته داخليدو نو د داخليدو په وخت كې ايراني پوليسو مخه راته نيولې وه څو كسان يې ونيولو خو جلال او څو نورو كسانو تري تيښته وكړه ...
نسيم غلئ شو اخوا ديخوا يې وكتل او زياته يې كړ :،،،خو پوليسو پرې ناتاره گولي وورلي اوجلال يې شهيد كړ .....
جمغه خان د دې خبرې په اوريدو سره د خولې زوروره چيغه ووته او په ځمكه پړمخې راوغورځيده .

خوست اختر دريمه ورځ٢٠١٠:٩:١٢

لنډ ه کیسه

لنډ ه کیسه 

جا دو گر ملا  

 

چا به ورته جا د وګر او چا به ورته لوړ ملا وایه . خو مخا مخ یې ورته یواځې ملا صیب ، او یوشمیرسپین ږیرو به ورته د « شیرمحمد » ملا نه ويل .
هغه ډیر عمر د لا هور په ښار کې تیر کړی و او د ملا توب د رسونه یې هم هلته په جوما ت او مد رسو کې لوستلي وو.
هغه د ملا یي او مذ هبي سبقونو تر څنګ د لا هور په ښا ر کې لومړني جا د وګري چلونه هم زده کړي وو.
پوره ملا شوی لا نه و خود وطن اوکلي شوق یې را ولا ړ شواو ځا ن یې خپل کلي ته را ورسا وه . سره د دې چې نیمچه ملا و خو ځا ن یې ستر مولوي مشهور کړی و.
په کلي کې هم د هغه اوس ډ یر قد ر کید و او خلکو ورته په درنه سترګه کتل . هغه به په هره نا سته کې غټې غټې ویشتلې او لا کله کله به یې په جوما ت کې مسلې هم کولې . د جوما ت ملا ا ما م خو یوا ځې د جمې مونځ او دوا(دوعا ) زده وه او دغه دجوما ت اما مت ورته د پلار نیکه نه میرا ثي پا تې و ، نو شیرمحمد ملا ورته ځکه ستر مولوي او لوي عا لم ښکا ريد و .
نورو خلکوبه هم ورته د مولوي په سترګه کتل . هغه به کله کله په خپلو خبروکې پنجا بي او اردو ژبې هم ورګډ ولې او دا به یې نود د ه په لوي علمیت د لا لت کا وه .
د کلي خلک نا لوستي او دې ورته ددې متل په حسا ب چې : « په ړند وکې یو سترګی با چا وي » ستر پوه ما لومید و.
ملا صیب ورو ورو خپل د مدا ریتوب چلونه هم کله کله خلکوته ښکا ره کول او په هر ګوډ اوچنه کې به د ملا صیب د علمیت خبرې کید لې . ویل کید ل به چې ملا صیب د خا ورو نه پیسې جوړوي . هغه د څا د ر په پلو کې خا وره واچوي او چې د م پې ووایي نوروپئ ترې جوړې شي .
د خلکو په مینځ کې د اسې اوا زې هم وې چې :
که په کند و یا ګوډي کې یې غنم جوار خلا ص شي نوپه خپل سیر (سحر) او د مونویې بیرته ډ کوي ، ځکه خو خواره ورځ نه لري .
دخلکو په مینځ کې داهم ویل کید ل چې ملا صیب کله کله چاته په قا رشي نو په خپل سیر یې لیوني کوي او بیا هغوی ا پلتې ولي ، چټیات وایي اونوروته کنځلې کوي .
وایي چې یوه ورځ خپل سخر (خسر) ته په غوسه شوی و او په هغه یې د ا سې جا دو کړی و چې د شپې له کوره بربنډ ( لوڅ ) راوتلی و . دا ورپسې هم ویل کید ل چې بیا هغه ټوله شپه په ډ یرانونو اوپټو کې د اسې ګرد ګرد تا وید وچې ته به وایې ګډ یږي . سخر یې هم لکه چې دا خبرې د یو چا سره تا یید کړې وې او د ملا صیب د جا دو ګرۍ کاروا یانې یې ستا یلې وې .
ملا صیب چې به چا ته د م تا ویز (تعویذ) وکړ نو د هغې شوکرانه (شکرانه) خوبه یې خا مخا ورکوله اولا په هر فصل کې به یو شمیر ښځو د خپلو مړونواو کورنیو نه پټې غلې د انې هم کورته ور وړلې .
ملا صیب خو به په ښکا ره د دهقا ن د درمند ه په ورځ دنورو غریبا نانو ، ملا یا نو ،طا لبا نو اونورو لپه ګرو سره هم یو ځا ی د د رمند تلي ( د درمند ډ ګر) ته ورتلو اوخپله برخه « لپه » به یې ترې راوړله . د هغه کره خو ځکه د کال تر اخیره د غلو دا نو کمی نه لید ل کید و .
اوس اوس د ملا صیب یوه لور او پینځه زامن وو چې له د غو پینځونه یې څلور د دولت په څارګرۍ ( استخباراتو ) کې وو او په خپله یې هم د دغې مؤسیسې سره د زړه له کومي مرسته کوله .
ملا یو بل کما ل هم لا ره او هغه دا چې : هغه ناروغا ن چې د مرګ پولې ته به رسید لي وواو ځلقد ن (ځنکد ن) به یې و ، نود ه به په د م ـ جاد و زر وژل چې د ځلقد ن سختئ پې ا سا نې شي .
ښه مې په یا د دي چې یوه ورځ زموږ په چم کې یوه میر منه نا جوړه وه او د ا سې حالت ته رسید لې وه چې خوله یې ګیپ ( کوما ـ بې هوښه ) شوی وه .
هغه د ځا ن سره پیکر( فکر ) وکړ چې دا ښځه بیله هغې هم اوس د ځلقد ن حا لت ته رسیدلې ده ، نوخلکوته یې وویل او په تیره تیره د میرمنې کورنۍ یې راضي کړه چې نور به پې د ا سې د م د وا چوف کړو چې ځا ن حق ته وسپا ري او په مخه یې رڼا شي . هغه وویل چې ډ یره سخته د ه پې ، با ید چې د تل د پا ره یې سترګې پټې شي او له درد ونونه خلا صه شي . په یوه ډ اډ من اواز یې وویل :
که ستا سو اجا زه وي زه به یې رسخت کړ م !
کورنۍ یې هم موافقه وکړه او دهغوی له هوکړې نه وروسته ملا د مو لوته کینا ستو . ډ یر وخت یې په د م ـ د وا او جا د و ګرۍ با ند ې تیر کړو او ځینې ځینې پنجا بي منترې یې هم وویلې ، خونا روغه میرمنې لا هما غسې ځګیروي کول . د ه خو خپل ځا ن ښه ډ اډ من وښود واو وي ویل چې بس لږ سا ت وروسته به سا ورکړي اوځا ن به حق ته وسپاري .
مخکې هم څو څو وارې ملا صیب د غسې مریضا نوته په کټ کینا ستلی او ویلي دي چې ډ یره سخته وه پې نو د حق په لور مې ورواستا وه .د هغه مسخد (موخه) د ا وچې ځلقد ن مې ورله اسا ن کړ او ژر مې رسخت کړ .
په دې ناروغه میرمن یې هم یقین را غلې وچې لږ سا ت نیم پس به یې سا وخیژي .
د هغه خو با ور راغلی وچې میر منه به ډ یره زر مړه شي ، نو ځکه یې ورله د کورنۍ نه د هغې د مرګ د د وعا د لوستلواجا زه ا خیستلې وه ، خو میرمنې د رې شپې او درې ورځې ځلکد ن وکړ او لا ژوند ۍ وه .
د رې ورځې وروسته چې هغه وفا ت شوه او خلک یې اوزر ( فاتحې ) ته را تلل نو ملا هم د مړي کورته راغي ، خوهغه هیڅ ونه ویل چې ولې یې « د م » تا ثیر ونه کړچې میرمنه یې د د ې د ونیا د عذا ب نه خلا صه کړې وای . * * * * * یوه ورځ زه د خپلو خپلوانو کلا ته ور روان وم . د کلا د دروازې د سویلي برخې د د یوا ل پیتا وي ته ملا صیب ولاړ و او داسې ما لومید و چې څوک یې په کار دي . زه چې یې ولید م نوډ یر زر زما په لور را روان شو او لږ خوشاله راته هم مالوم شو . له ستړي مشي نه وروسته یې راته وویل چې : یود وه میلټه به د ې پیتا وي ته کینو ! زه هم ورسره روا ن شوم او چې کینا ستو نوملا راته په ډ یر ما ت وزر سره خبره پیل کړه :
کړل یې ( ویل یې ) :

جما ل خا نه زویه !
د لته د ې ستا سو د خپلوا نو په اوجره ( حجره ــ بیټک ) کې د حکمرا ن صا حب ( اوس د حکم

Chief of State,
Head of Government
President:
حامد کرزی
Mohammad Karzai
10.6.2002 - present  Bio

-

PAGE

CATALOG NUMBERS

DENOMINATIONS

DATES

ISSUING AUTHORITY

STATE OF AFGHANISTAN

Independence from GBR rule of foreign affairs proclaimed 8.8.1919  IND, RUS and IRN currency used until 1881; IND currency used 1882-1919

1

N.1-N.5
P.1-P.5

1-100 Rupees

1919-1920

Treasury of Afghanistan

KINGDOM OF AFGHANISTAN

Kingdom established 6.6.1926.

6

N.6-N.28
P.6-P.10

5-50 Afghanis

1926-28

Treasury of Afghanistan

11

N.30-N.37
P.11-P.14

5-50 Afghanis
1 Rupee

1929 Rebellion

Rebel Kalakani Government
"Bache-I-Saqao"

15

N.40-N.68
P.15-P.20A

2-100 Afghanis

1936

Ministry of Finance

21

N.60-N.93
P.21-P.27A

2-1,000 Afghanis

1939-46

Ministry of Finance

28

N.98-N.138
P.28-P.36

2-1,000 Afghanis

1948-51

Bank of Afghanistan

37

N.140-N.155
P.37-P.42

10-1,000 Afghanis

1961-63 

Bank of Afghanistan

43

N.158-N.164
P.43-P.46

50-1,000 Afghanis

1967 

Bank of Afghanistan

REPUBLIC OF AFGHANISTAN

Republic established 17.6.1973

47

N.170-N.194
P.47-P.53

10-1,000 Afghanis

1973-78

Bank of Afghanistan

DEMOCRATIC PEOPLE'S REPUBLIC OF AFGHANISTAN

Proclaimed 30.4.1978

53A

N.196-N.198
P.53A-P.54

20-50 Afghanis

Khalq Republic
1978

Khalq Democratic Republic
(People's Democratic Republic)

RUSSIAN OCCUPATION

Russian occupation from 25.12.1979 until 15.2.1989

55

N.202-N.226
P.55-P.61

10-1,000 Afghanis

1979

Da Afghanistan Bank

REPUBLIC OF AFGHANISTAN

Republic re-established 30.11.1987

ISLAMIC STATE OF AFGHANISTAN

Established  28.4.1992

62

N.228-N.231
P.62-P.63

5,000-10,000 Afganis

1993

Da Afghanistan Bank

ISLAMIC EMIRATE OF AFGHANISTAN

Established 27.10.1997; not internationally recognized

ISLAMIC STATE OF AFGHANISTAN

Established 13.11.2001

TRANSITIONAL ISLAMIC STATE OF AFGHANISTAN

Established 19.6.2002

64

N.232-N.241
P.64-P.72

1-1,000 Afghanis

2002

Da Afghanistan Bank

 

رحیم الله یوسفزی

ژباړه: یاسمین ارزو - کابل 

اسامه بن لادن چې غلی او حیاناک طبیعت یې درلود، له مطبوعاتي کنفرانس وروسته د مېلمستیا په ترڅ کې، د خبریالانو پوښتنو ته په ټوکو – ټوکو ځوابونه وویل.  

د القاعدې له مشر سره په دوو ملاقاتونو کې چې د ۱۹۹۸ کال په اوږدو کې ترسره شول ، دا یوه داسې موقع وه چې د نوموړي د ژوند په هکله د یو څه پوهېدو موقع برابره شوه. 

د افغانستان په جنوب ختيځ ولایت خوست ‎کې مې له اسامه بن لادن سره لومړی ملاقات په البدر روزنیز کمپ کې وشول، دغه سیمه د شمالي وزیرستان قبایلی سیمو ته څېرمه پرته ده. 

د ۱۹۹۸ کال د مۍ پر ۲۶مه ما هم د نورو رسنیو له استازو سره په هغه مطبوعاتي کنفرانس کې ګډون وکړ چې د القاعدې مشر بللی و. 

په ۲۰۰۱ کې پر افغانستان د امریکا په بریدونو کې د شیخ تاثیر عبدالله له وژل کېدو وروسته، الظواهري د اسامه بن لادن د مرستیال په توګه چارې سنبال کړې او الظواهري د القاعدې د نظریاتي مشر په نامه هم یاد شو. 

الظواهري په انګریزي ژبه ډېر ښه غږېده او زما او د اسامه بن لادن ترمنځ د خبرو اترو پر مهال زموږ د خبرو ژباړه کوله او دا کار یې په ډېر ښه توګه ترسره کړ. 

د خوست په مطبوعاتي کنفرانس کې اسامه بن لادن د ( نړیوالې اسلامي جګړې) اعلان وکړ، ددې مقصد د صیهونیزم او نصرانیت پر خلاف جهاد کول وو.  

صیهونیزم د اسراییل په معنی او له نصرانیت د امریکا معنی اخیستل کیږي. 

اسامه بن لادن له دې سره چې د یو نوی جنګ اعلان یې وکړ دا یې هم وویل چې القاعده به ددې جګړې یوه برخه وي. 

د مطبوعاتي کنفرانس پر مهال، اسامه بن لادن د مسلمانانو د ډېرو ستونزو پړه د امریکا او اسراییل پر غاړه واچوله. 

امریکا یې مخاطبه کړه او د فلسطین د مسالې یادونه یې وکړه او ویې ویل چې د امریکا د مالي او دفاعي مرستو له کبله اسراییل پر فلسطینیانو ظلم کوي. 

نوموړي په خپل پلرني هېواد سعودي عربستان کې د امریکایي عسکرو په شتون هم نیوکه وکړه.  

د هغوی د جګړې ټول پام پر فلسطین د اسراییلو د قبضې ختمېدل او له عربستان څخه د امریکایي عسکرو وتل ول او اسامه بن لادن وویل چې هغوی به له نورو اسلامي بنسټ پالو ډلو غوښتنه وکړي چې د دغه مقصد پوره کولو لپاره له دوی سره یوځای شي. 

خوست ته د اسامه له ورتګ سره هلته د هغه تود هرکلی وشو او په خوشالۍ کې یې هوايي ډزې هم وکړې. 

اسامه په څلور یا په پنځو موټرو کې هلته راغی چې ساتونکو یې پر اتومات وسلو سربېره لاسي راکټ لانچر هم لرل. 

لیدونکو ته وروسته معلومه شوه چې هوایي ډزې کوونکي د القاعدې ډلې غړي نه ول بلکې ځینو کسانو ته دا مسؤولیت ورکړل شوی وو چې په دې کار سره د رسنیو استازي تر خپل اغېز لاندې راولي. 

اسامه بن لادن چې غلی او حیاناک طبیعت یې درلود، له مطبوعاتي کنفرانس وروسته د مېلمستیا په ترڅ کې، د خبریالانو پوښتنو ته په ټوکو – ټوکو ځوابونه وویل. 

کله چې ترې وپوښتل شول، چې له درو ښځو یې څو اولاده شوي؟ هغه وویل چې ''د ماشومانو شمېر مې دومره دی چې له ما یې هم حساب ورک دی.'' 

''وینه تر اوبو هم ډېره نری وي'' 

دویم سوال دا وو چې په سعودي عربستان کې ستاسو کورنۍ دا اعلان وکړ چې نور له تاسو سره اړیکي نه لري، ایا په حقیقت کې هم داسې دي؟ نو د هغوی ځواب دا وو چې ''وینه تر اوبو هم ډېره نری وي''. 

او کله چې له نوموړي د هغه د مالي سرچینو په اړه وپوښتل شول، نو هغه خپل ښی لاس په خپل زړه کېښود او ویې ویل ''زما زړه غني دی''. 

بل ځل مې له اسامه بن لادن سره د ۱۹۹۸ په دسمبر کې د افغانستان په هلمند ولایت کې وکتل، دا لیدل په یوه خیمه کې وشو ، چې په کې د ایمن الظواهري، د اسامه بن لادن زوی محمد په ګډون لږ ترلږه ۲۰ کسه نور هم موجود ول. 

د همدې کال د دسمبر پر ۲۳مه د کندهار په ډېرې سړې شپې کې تر شپږو ساعتونو وروسته یو څو کسه چې په کې یو شمېر عرب (مجاهدین) هم ول، زما د بېولو لپاره راغلل چې زه له هغه کس سره یادګاري مرکه وکړم چې د نړۍ تر ټولو مطلوب کس و. 

د القاعدې مشر اسامه بن لادن په انګریزي ژبه پوهېده، کله به هم چې له نوموړي وپوښتل شول، نو د ژباړن ایمن الظواهري له ژباړې مخکې به دی په پوښتنه پوی و او ځواب به یې کاوه. 

نوموړي په خپلو خبرو کې ځينې دري او پښتو توري هم کارول. 

هغه ټولې خبرې په عربي ژبه وکړې او ویې ویل چې په عربي ژبه خپل مطلب په واضحه ټوګه بیانولې شي. 

د نوموړي لهجه ډېره نرمه وه او ظاهري حرکات یې د خلکو له هغه ګمان سره برعکس چې ګواکې نوموړی د سیاسي اختلافاتو حل لاره د وینې تویده ګڼي.

مذهب

په مذهبي توګه د افغانستان ۹۹% سلنه وګړي مسلمانان دي، چې لدې ډلې څخه له ۸۵% تر ۸۹% پورې سني او ۹% تر ۱۵% شيعه جوړوي. د ۱۹۸۰ز كال تر اخره نږدې ۳۰۰۰۰ څخه ۱۵۰۰۰۰ پورې هندوانو او سكانو هم د افغانستان په لويو او كوشنيو ښارونو لكه، كابل، جلالكوټ، كندوز، كندهار، خوست او داسې نورو كې استوګنه لرله. له دې پرته د هرات، بلخ او كابل ولايتونو كې په سلهاؤ يهود هم اوسېدل چې له كورنۍ جګړې څخه بهرنيو هېوادو ته ګډه شول، لدې ډلې څخه يواځې يو يهودي چې (زېبلون سيمينتو) نومېږي د خپل عبادتځاى ساتنې لپاره په كابل كې پاتې دى. د يادولو وړ ده، چېرې چې د شوروي تاړاك څخه هجرت كوونې افغانان له ډول، ډول ستونزو سره مخ كړل، له دې ډلې څخه يوه خطنرناكه ستونزه د لوديځو ټولنو لخوا د افغانانو عيسوي كوونه وه، چې دا ټولنې پدې وتوېدې چې هغه ډله افغانان چې له خپل دين څخه ناخبره ول، او يا يې د لوديځو هېوادو خوبونه ليدل، له خپل حق او رېښتوني دين (اسلام) سره مخه ښه وكړه او د يو څو روپو په بدل كې يې خپله لاره بدله كړه.

په دې لړ كې كله چې په ګران هېواد يو ځل بيا انګرېزي تاړاك راغې او ګران هېواد يوځل بيا د پردي تر چتر لاندې راغې، نو د تنصيري ټولنو لپاره د كار زيمنه ښه جوړه شوه، ځكه چې د امريكې ولسمشر ډبليو بوش د افغانستان او عراق پر خلاف جګړه يوه صليبي جګړه وبلله، په هيواد كې د لومړي ځل لپاره كليساګانې جوړې شوې، چې د بګرام، كندهار، جلالكوټ او د كابل ښار د اېټاليې د سفارت هغه يې د يادولو وړ دي، چې هر ه يكشنبه ورته د بهرنيو هېوادو عيسوي وګړي ورځې چې لدې كار څخه زموږ هغه ډله مرتد هېواد وال هم برخمن كېږي، چا چې د يو څو روپو لپاره خپل دين پلورلې. د عيسويت د بلنې چارې په ګران هېواد كې په نه اټكلېدونكي ډول پرمخ روانې دي، په دې اړه د هرات او بلخ علماؤ او ځايي خلكو د هغو كوريايي وګړو پر ضد چغه پورته كړه، چې د تنصيري بلنو لپاره افغانستان ته راغلي ول. په پاى كې افغان حكومت دې ته اړه شو، چې دا ډله خلك د اخلاقي فساد په نامه له هېواد څخه وشړي.

د ۲۰۰۷ كال په نيمايي كې يو ځل بيا د كوريايي كليسا ډلې د افغانستان پر لور راماتې شوې، چې لدې ډلې څخه ۲۱ كسه د طالبانو لاس ته ورغلل. دا ۲۱ كسيزه ډله چې انجونې او هلكان پكې ول، له كابل څخه د غزني پر لار، كندهار ته روان ول، چې ونيول شول. د عبدالرحمن په نامه د يوه افغان مرتد كېدنه د افغان دولت او سترې محكمې پر اسلامي مخ د شرم هغه څپېړه ده، چې ټول افغان ولس به يې د تل لپاره په ياده ولري. افغانستان چون يو بنسټيز اسلامي هېواد دى، نو لدې امله د مرتد سزا مرګ ټاكل شوې، چې د عبدالرحمن لپاره بايد اورول شوې واى، خو د افغان دولت له خولې مرتد عبدالرحمن ذهني ناروغ دى، حال دا چې دې ناروغ په خپله خوله دا اقرار كاوه ، چې زه نه ناروغ يم او نه هم څه ستونزه لرم، بلكه په خپله خوښه عيسوي (مرتد) شوې يم. كه چېرې افغان ولس په خپله ددې ناسور مخه په خپل لاس ونه نيسي، نو لرې دې نه وي، چې د ګاونډي پاكستان په څېر ددې ډلې عيسويانو شمېره له سلونو څخه مليونونو ته ورسېږي.

ا حمد شا ه بابا

ا حمد شا ه با با

 

احمد شاه بابا د زمان خان زوى د دولت خان لمسى  (١٧٤٧ز) اکتوبر

زوکړه: په (١٧٢٣ز) کال د زرغونې انا الکوزۍ له نسه زيږيدلى دى.

زده کړه: احمد شاه بابا په پښتو او دري ادب کې ښه لاس درلود. په پښتو ژبه د اشعارو دېوان هم لري.

مړسيتونه او مړينه: د ١٧٧٣ ز کال په سپتمبر کې په توبې غر کې مړ شو او د کندهار د خواجه سراياقوت په هغې پرتمينې ودانۍ کې چې د خرقې مبارکې لپاره جوړ شوې وه خاورو ته وسپارل شو. دې ودانۍ ته خرقه بيا رانه وړل شوه.

ښځې:يوه يې د جلال آباد د بهسودو د يوه عرب سردار لور واده کړې وه چې د تيمور مور وه. بله يې د سليمان مور په کندهار کې واده کړې وه. دريمه ښځه يې د محمد شاه ګورګاني لور شاهزي بيګم په ډهلي کې واده کړې وه.

زامن: اته زامن يې درلودل: سليمان، تيمور، سکندر، داراب، پرويز، شهاب...

وروڼه:ذوالفقار خان د احمد شاه بابا مشر ورور ؤ خو داسې بريښي چې دايې مړنى ورور ؤ. ذوالفقار خان په ١١٥١ ل کې د نادر افشار لخوا مازندران ته جلد وطن شو. د على مردان په نوم يې د بل ورورو يادونه شوې خو باوري نهده.

تروڼه: نظر محمد او رستم خان د زمان خان وروڼه وو. نظر محمد د دولت خان سره يوځاى د ګورګين لخوا اعدام شو. ترڅه ژمنو وروسته يې رستم خان هم په چل وواژه. يوازې زمان خان يې په کرمان کې تر پام لاندې وساته.

ژوند پيښې: احمد شاه بابا له ١٧٣١-١٧٣٧ ز پورې د شاه حسين هوتک سره په کندهار کې بندي افشار چې کندهار ونيو ازادي کړ. د احمد شاه بابا يوازې د يو وراره يادونه شوى ( لقمان خان د ذوالفقار ځوى) احمد شاه بابا د خپل لومړني پوځي يانه پر مهال همدې خپل وليعهد پريښودلى و خو ده په ١٧٤٨ ز کې د احمد شاه له نشتابه ګټه واخيستله او د هغه په وړاندې راولاړ شو احمد شاه له هنده بېرته راستون شو لقمان يې ونيو او بندي يې کړ چې په بند کې مړشو. پر ١١٦٢ هـ ق کال چې کله احمد شاه د هند د ځينو ځايونو په سمولو بوخت و د نادر افشار يو پخواني افغان چارواکي نور محمدخان غلزي ( ميرافغان) چې د نادر شاه تر مړينې وروسته يې د خپلې واکمنۍ خوبونه ليدل، د احمد شاه بابا په وړاندې پلمه وکړه هغه و چې احمد شاه بيا له هنده راستون شو، مير افغان يې د خپلو ملګرو په ګډون لمنځه يوړ او پدې ډول له کورنيو شخړو ډاډه شو.

سوبې: احمد شاه بابا په ١٧٤٨ ز کې لاهور له شهنواز خان څخه ونيو، سرهند يې ونيو او د هند صدراعظم په جنګ کې ومړ. ملتايې ونيو او بېرته يې زاهد خان ابدالي ( پخواني بابري والي ) ته حواله کړ. ١٧٤٩ ز کې يې هرات له نادري حاکم اميرخان څخه ونيو او درويش خان هزاره يې پکې والي وټاکه. په همدې کال صدراعظم شاه ولي خان د هېواد شمالي برخې له يوه سره ايل کړې او په ١٧٥٠ ز کې د اندراب له لارې پر هندوکش راواخوت. د پنجشير، ګلبهار، کاپيسا، کابل او غزنى له لارې کندهار ته لاړ.

د ١٧٥٠ کال په پسرلي کې يې نيشاپور ونيو او عباس قلى خان يې پيرته د نيشاپور په حکمرانۍ پريښود.

احمد شاه چې کله له نيشاپور راوګرځيد مير عالم خان حزيمه له شهرخ څخه مشهد ونيو. احمد شاه بېرته وروګرځيد مير عالم خان يې مات او شهرخ يې بيا د مشهد حکمران کړ. په ١٧٥١ز له لارې کندهار ته راغى په ١٧٥٢ز کې يې کشمير ، پنجاب ملتان او سند په بشپړ ډول د يو تړون په ترځ کې چې د ډهلي پاچا احمد شاه د محد شاه زوى لاس ليک کړ، په افغانستان پورې وتړل.

غازى الدين  د دويم عالمګير صدراعظم په ١٧٥٦ ز کې لاهور ونيو. کشمير هم مستوفى سکهيجون له عبدالله افغاني والي څخه ونيو نو ځکه احمد شاه په ١٧٥٦ز کې په ډيره توندۍ د بلوچستان لا لارې په پنجاب او سند ورغى لاهور او کشمير يې ونيول د ١٧٥٧ز په جنورى کې پخپله عزيزالدين (دويم عالمګير) د ډهلي په ١٥ ميلۍ کې احمد شاه ته هرکلى ووايه او احمد شاه ډهلي ته بريالى ننوت. په ١٨٥٨ز کې هند، لاهور او له اوده(؟) بېرته تر اټکه پورې ټول هندوستان مرهټه وونيو. احمد شاه  بابا د ديرش زره لښکر سره د بولان له لارې په پنجاب ورغى په ١٧٦٠ز کې يې ډهلي بيا ونيو هلته يې د يعقوب على خان افغان او نواب محسن الملک په مشرۍ دوه زره کسان د ‌ښار د ساتنې لپاره پريښودل دى بېرته له خمبا راپوريوت او د (انوپ ښار) په ٧٢ ميلۍ کې د مرهټه د غبرګون په څوک کښيناست همدلته ورسره څه لښ:ر نورهم ملګرى شو چې د ټول لښکر شمير يې ٦٠ زرو ته ورسيد. څلورمياشتې وروسته مرهټه د احمد شاه د لښکر له لري والى ګټه واخيستله دوه لکه لښکر پر ډهلي رامات شو او ډهلي يې ولوټه خو افغاني لښکرې د خمبا د اوبو د ډيروالي له امله نه شوې ورپوريوتلاى. اخر احمد شاه سره د خپل د ډير زيان په منلو له جمنا ورتير شو او د ١٧٦١ز د جولايي په ١٦ د پاني پت په ډګر کې د مرهټه و د دوه لکه لښکر سره مخامخ شو څښتن يې بياهم برى په برخه کړ پر مړو سر بير ه ٢٢ زره مرهټيان ونيول شول. ٥٠٠ فيلان، ٥٠ زره آسونه څو زره اوښان او دوه لکه غوايان ولجه کړل. په ١٧٦٧ کې يې يو ځل بيا د پنجاب سر غړونکي لمنځه يوړل. په ١٧٦٩ز کې يې د مشهد بلوا آرامه کړه.

تيمور شاه د احمد شاه زوى د زمان خان لمسى د دولت خان کړوسى ١٧٧٣ز سپتمبر-جون

زوکړه:تيمور شاه لوستى ځوان و . ددري ژبې شاعر هم ؤ

مړينه: ١٧٩٣ز= ١٢٠٧ ل د شوال ٧مه د دوشنبې په ورځ د کابل چاباغ کې خاورو ته وسپارل شو د مړيستون ګومبزه يې زمان شاه جوړکړه.

ښځې: د دويم عالمګير وريره يې پر ١٧٥٧ز کال په ډهلي کې نکاح کړه. د مشهد د حکمران شهرخ لور ګوهر شاد يې په ١٧٦٩ز کې وکړه. شهزاده نادر يې زوى ؤ.

زامن: د رزواياى تاريخ معاصر يې ٢٤ زامن ليکلي جلد نمبر ٣+ مسير ٣٣ ليکلي  جلد نمبر ٣٧٢ رجالي ورويداد ٢١ ليکلى جلد نمبر ١٣

زمان شاه، شجاع الملک، محمود، ايوب شاه، سلطان على شاه، همايون جلال ، فيروزالدين ، عباس مشر ، نادر مرزا، محمد هاشم خان، تيمورشاه، شهزاده نادر. په دوى کې زمان او شاه شجاع سکني او محمود او فيروزالدين سکني وروڼه ؤ د نورو څه پته نه لګي.

لوڼې: ١٣ لوڼه يې تاريخونو ليکلي خو د نومونو  او نور احوال پته يې نده څرګنده.

پلازمينه: کابل

لدې تيمور شاه راوروسته د افغانستان پلازمينه کابل دى.

ژوند پيښې: تيمور چې د پلار د مړينى پر مهال د هرات حاکم و د خپلې واکمنۍ پر مهال يې لومړنى کار د سليمان د خسر (صدراعظم شاولي خان) وژنه وه. په ١٧٧٣کال ده د کندهار پر ځاى کابل خپله پلازمينه وګرځوله او په بالا حصار کې پر تخت کښيناست د ده صدراعظم شيخ عبدالطيف جامي هروي و. دده پر مهال د سند د اجاره دار عبدالخالق خان سدوزي بلوا چې مخ پر کابل را روان و، په شش ګاو (          ) کې سخت وځپل شوه او پاينده خان دده خواته راواخوت. په ١٧٧٩ز کې يې د فيض الله بلوا ښه وټکوله. په ١٧٨١ز کې يې د سکانو غوږونه تاوکړل او ملتان يې ونيو. په ١٧٨٦ز کې يې د کشمير د آزاد خان بلوا غلې کړه. په ١٧٨٩ز کې يې په مروکې د مير معصوم شامراد عسکر لمنځه يوړل او امو يو ځل بيا طبعي سرحد وټاکل شو.

زمان شاه د تيمور شاه زوى د احمد شاه لمسى د زمان خان کړوسى (١٧٩٣ز-١٨٠١ز نژدې نهه کاله

زوکړه:١١١٦هـ ₌  ١٧٧٠ز شاوخوا د يوې يوسفزى پښتنې له نسه زيږيدلى دى چې فاطمه بيګم نوميدله د تيمور شاه پنځم زوى و

زده کړه: ښه لوستى ځوان و خو څه اثر ورڅخه ندى پاتې

مړينه: ١٨٤٤ز ستر هند کې

ښځې: د نور محمد خان بابري (امين الملک) لور بله د عبدالرحيم خان هوتک لور.

زامن: قيصر (منصور)، حيدر(ناصر)، محمد يونس، عبدالرزاق، سليمان

لوڼې: دوه لوڼې يې درلودلى يوه يې د شاه محمود زوى کامران ته ورکړى وه

د تيمور شاه په دوران چهلستون جوړ شو.

ژوند پيښې: زمان شاه ان د خپلې واکمنى پر لومړني کال (١٧٩٣) دسمبر، د پنجاب او سند د بلواګرود ځپلو لپاره وخوځيد خو د کورنيو شخړو له امله ډير ژر بيرته راوګرځيد په ١٧٩٤زکې يو ځل بيا د سند پر لور وړاندې لاړ سند يې ونيو. مير فتح علي يې د سند والي وټاکه او ډير ژر بيرته افغانستان ته راوګرځيد چې د محمود لښکرې يې د ګرشک او زمينداور تر منځ وځپلې تر هراته يې محمود وځغله وه خو بيا يې وبخښه او د هرات حاکم يې وټاکه. زمان  ددې دوو کالو په اوږدو کې ملتان، سند، پنجاب او کشمير تر بشپړې ولکې لاندې راوستل.

په ١٧٩٥ز کې د يو لک لښکر سره پر هند ورشيوه شو، د ١٧٩٦ز په جنورى کې د قاجاري محمد خان د ځپلو لپاره چې په خراسان يې بريد کړى و پيښور ته راغى خو د محمد خان د تښتيا له خبر وروسته، بيرته د هند په لور وګرځيد د ١٧٩٧ز کال په پيل کې لاهور ته ننوت، د هند پر لور له يانه مخکې يې په هرات کې د محمود د بلوا واوريدل نو د کندهار پر لاره هرات ته راوګرځيداو د ١٧٩٧ په سپتمبر کې يې مجمود مات کړ. محمود ايرات ته وتښتيد ده خپل کوچنى زوى قيصر ته هرات وسپاره او پخپله بېرته کابل ته راوګرځيد. ده د هند پر لور ديانه تابيا کوله چې محمود د لس زره لښکر سره د فراه له لارې په هرات بريد وکړ خو د کلکو ګوزارونو سره مخ شواو بخارا ته وتښتيد د زمان شاه په ليکلي غوښتنه له بخارا وويستل شو او ايران ته لاړ، زمان شاه بيا پيښور او له هغه ځايه د ١٧٩٨ز په اکتوبر کې لاهورته لاړ. د لاهور او پنجاب واک يې رنجيت سنګ ته ورکړ. په همدې کال يې له ستلجه د پرويوتلو تکل کاوه چې فتح علي شاه قاجار او محمود په افغانستان د بريد لپاره خراسان ته راننوتي وو ( دغه راتګ تشه پلمه  وه ډير ژر بېرته وګرځيدل، يوازې ددې لپاره چې له هنده د زمان شاه مخه په بله کړي) زمان شاه په ١٧٩٩ز کې پيښور ته راغى، ده په ١٧٩٩ز کې يوه ډله پلمه جوړونکي ووژل په همدغه کال ياد روژې په ١٣(١٢١٤)ل يې پاينده خان هم په کندهار کې وواژه. په ١٨٠١ز کې سکانو په پنجاب کې اړې ګړى جوړکړ. زمان شاه دسکانو د مهابت سنګ د ځپلو لپاره د ورتګ تابيا کوله چې محمود بيا پر کندهار بريد وکړ.زمان شاه د ديرش زره لښکر سره د کندهار پر لور وخوځيد نو فحنى لس زره لښکر د احمد خان لورزى په مشرۍ محمود ته سلامي شو. د زمان شاه په ليکو کې ناباوري پيدا شوه زمان شاه د خپلو لښکرو د ښه برابري او مورال د لوړولو لپاره کابل ته راوګرځيد ځينو وګړيو مشوره ورکړه چې پيښور ته لاړ شي او له شاه شجاع مرسته وغواړي ده ومنله او له کابله ووت خو د جګورنګ په لاره کې د ملا عاشق شينواري د پلمې ښکار شو.

شاه محمود د تيمور شاه زوى د احمد شاه لمسى د زمان خان کړوسى ١٨٠١ز٢٥جولايي-١٣٠٣ز١٣ جولايي

زوکړه: د تيمور شاه دويم زوى

زده کړه:

مړينه:په ١٨٢٩ ز کال د خپل زوى کامران په امر په هرات کې ووژل شو. 

ښځې او لوڼه: يوه لور يې د فيروزالدين د زوى ملک قاسم سره وه.

زامن : کامران

دويم ځل واکمني: ١٨٠٩داپريل ١٧-١٨١٨ز= ١٢٢٥-١٢٣٦)ل

ژوند پېښې: محمود د لومړۍ پلا څو کاله واکمنۍ وروسته په ١٨٠٣ز کې د شاه شجاع په لاس په بالاحصارکې بندي شو. شاه محمود د ١٨٠٧ز شاوخوا د کابل په بالاحصار کې د شاه شجاع له بنده وپښتيد. کله چې يې د کندهار په جکان کې شاه شجاع ته ماتې ورکړه هغه ملتان ته وتښتيداو شاه محمود په ١٨٠٩ز کې بيا پر بالاحصار کې پر پلاز کيښناست. په ١٨١٠ز ې شاه شجاع يو ځل بيا کندهار ونيو محمود پسې لښکرو رواستاوه کندهار يې ترې ونيو او شاه شجاع راولپنډي ته و تښتيد.رنجيت سنګ له کورنيو شخړو ګټه واخيستله پر لاهور سربېره په ١٨١٢زکې د اټک پوځي کلا، په ١٨١٨ز کې ملتان په ١٨١٩زکې کشمير او په ١٨٢١ز کې يې اسماعيل خان ديره او غازي خان ديره له افغاني واکمنو څخه ونيوه. کله چې په ١٨١٢ز شاه محمود او وزير فتح خان د کشيمر د نيولو لپاره پېښور ته لاړل، شهزاده عباس کابل ونيو. په ١٨١٧ز کې د شاه محمود د زوى کامران په امر د يوې ميلمستيا په ترځ کې وزير فتح خان په هرات کې ړوند شو. شاه محمود په ١٨١٨ز کې ړوند وزير فتح خان د وردګوپخ سيداباد بيني بادام کې له خپلې ماتې وروسته وواژه. په ١٨١٩ز کې له هرات پرته نور افغانستان د پاينده خان د زامنو په لاس ورغى. په ١٨٢٠ز کې شاه محمود د ايماقو په مرسته په هرات بريد وکړ.خو د کامران له لاسته مات شو. د ١٨٢١ز په يوبل بريد کې د وګړو په منځګړيتوب محمود پاچا او کامران وزير شو.

شاه شجاع (شجاع الملک)د تيمور شاه زوى د احمد شاه بابا لمسى د زمان خان کړوسى (١٨٠٣جولايي ١٣-١٨٠٩ اپريل ١٧)ز

زوکړه: شاه شجاع د زمان شاه سکني ورور د ١٧٨٠ز شاوخوا زيږيدلى دى. تر زمان شا کشرؤ.

زده کړه: د دري ژبې شاعر او ليکوال ؤ.

مړينه: د ١٨٤٢ د اپريل په ٥مه چې د ١٢٥٨ ل د صفرالمطفر د ٢٣ سره سمون خوري، د امير دوست محمد خان د ورور نواب عبدالصمد خان د لمسى د نواب زمان خان د زوى شجاع الدوله په لاس د بالاحصار او  سياسنګ تر منځ ووژل شو او چارباغ کې د پلار څنګ ته ښخ شو.

ښځې: د اميردوست محمدخان د خور سره يې واده کړى و. په ١٨٠٥ز کې يې د بخارا د امير حيدر پاچا د لور سره هم واده وکړ.

زامن: فتح جنګ، صفدر جنګ، شهزاده تيمور، شاه پور چې د شاه شجاع د قتل پرمهال نايب السلطنة ؤ.

دويم ځل پاچاهي: